De lotgevallen van de GLASRAMEN van de voormalige Christuskirche
(Bexstraat 9)
 Toen
de beheerders van de Christuskirche (= de bestuursraad van de
Protestantse Kerk van de Lange Winkelstraat n° 5) in de jaren 1970 besloten
het gebouw te laten slopen en de grond te verkopen, heeft de voorganger van
de recent heropgerichte Duitse Evangelische Gemeinde, Pfr. Klaus Looft,
aan dhr. Paulfeierborn, een Duitse kunstenaar (woonachtig in de
Wolstraat te Antwerpen) de opdracht gegeven om zoveel mogelijk stukken van
de glasramen aus zu bauen. Hij had daar geen toestemming voor
gevraagd, maar kon de gedachte niet verdragen dat er van die prachtige kerk,
helemaal niets meer zou overblijven, want de kerk verkrotte steeds verder en
de bouwondernemer was voornemens het hele pand te slopen. Uit de 3 grote
glasramen van het koor zijn – volgens mededeling van Pfr. Looft –
zeker 5 grote stukken (ongeveer 1 vierkante meter per stuk of zelfs meer)
gedemonteerd. Om dit erfgoed voor het nageslacht te bewaren, vertrouwde
hij in 1978 de gedemonteerde vensterpanelen toe aan twee kerken en drie
privé-personen.
Pfr. Looft blijkt een verstandige keuze te hebben gedaan, want alle toen
geredde en geplaatste stukken zijn er nog steeds. Het zijn er zelfs
meer dan de vijf (zie trucagefoto hiernaast), die hij zich – tijdens een
ontmoeting in 2004 na afloop van het het erfgoedweekend, waarin dit verhaal
voor het eerst wereldkundig is gemaakt, kon herinneren.
Op een adventsbazar zijn ook andere - kleinere - stukken uit de kerk
verkocht, gaande van glasscherven, brokstukken van de versiering van het
kanselklankbord via orgelpijpen (klein en groot), die toen al op de grond
lagen) tot een halve kerkbank. Enkele van deze stukken zijn in 2003
getraceerd en tentoongesteld geweest tijdens het erfgoedweekend in de
Vlaamsche evangelische kerk (de 'buurkerk' a.h.w. van de Christuskirche).
In de nasleep van datzelfde erfgoedweekend kon in 2005 met steun van de
provincie Antwerpen en mede gesponsord door Degussa en BASF een deel van het
glasraam, dat in zeer slechte staat was, door Maud Ibanez, studente van de
kunstacademie van Antwerpen (opleiding: conservatie/restauratie, afd.
Glas/metaal/keramiek) onder leiding van prof. Joost Caen, worden
gerestaureerd. Het resultaat wordt voor het eerst ten toongesteld op de Open
Monumentendag 2006.
De glasramen zijn geschilderd door glasschilder,
Franz Xavier Zettler (= Königliche
Hofmalerei München). Het archief van deze indertijd wereldberoemde
Glasmalerei is in 1939 terecht gekomen bij de Franz Mayer'sche
Hofkunstanstalt München (na een fusie van beide bedrijven), maar gedeeltijke
verloren gegaan in de oorlog. Enkel is tijdens het onderzoek door mw. Ibanez
een foto van het middelse venster teruggevonden en twee werkschetsen voor
het linkerglasraam, dat zij aan het restaureren was.
(zie onder)
Op de zwart-wit afbeelding (uit 1907) zijn de 3 koorvensters te zien. In
een architecturaal geheel zijn drie centrale scčnes uit het evangelie
afgebeeld.
· Links = Gethsemane (de engel reikt de beker van het
lijden aan de biddende Jezus).
· Midden = Bethlehem (Maria met het kindeke Jezus op schoot)
· Rechts = een Paastafereel.
Steeds speelt de handeling zich af op de panelen 2 en 3 en zijn de
menselijke gedaante(n) verdeeld over twee delen. Een neogotische bekroning
op paneel 4 loopt uit op een torenspits, die doorlopt in paneel 5. Paneel 1
is een architectonische onderbouw, overgaand in het begin van de afbeelding.
De stijl is overwegend neogotisch, zoals verwacht kan worden in de
kerkelijke kunst van die tijd, maar heeft ook flamboyante elementen en in de
zorg voor het détail en de drapering van de kleren ook duidelijke 'modieuze'
(art nouveau) trekken.
"Men moet deze glasramen niet als een typisch representatief werk
van het atelier F.X. Zettler beschouwen, maar meer als een
illustratie van één van de vele mogelijkheden van deze firma. Deze
diversiteit vormde de kracht van deze onderneming die reeds 18 jaren
na haar oprichting in internationale reputatie had opgebouwd",
zoals mw. Ibanez in haar restauratierapport treffend opmerkt (p.19) De
firma kon desgewenst ook byzantijns, renaissance of rococo afleveren. Juist
dit eclecticisme is kenmerkend voor deze periode en stem volkomen overeen
met de architectuur van de Christuskirche zelf, waarin de architect
Joseph Hertogs ook allerlei elementen heeft verenigd (bijv. een
moderne metaalconstructie om het houten dak te ondersteunen, dat op zich
weer een kopie was van Westminster Hall, de enige bovengrondse ruimte van
het paleis van Westminster dat de brand in de 19de eeuw heeft overleefd), terwijl hij tegelijkerheid een
synagoge voltooide in overwegend orientaalse stijl en een Vlaamse
evangelische kerk in neo-romaanse stijl.
RECONSTRUCTIE
De beschrijving en afbeelding hiervan is het onderwerp van deze pagina /
VENSTERS – vanuit de kerk gezien
midDENVENSTER: BETHLEHEM
Enkel van dit venster is een originele afbeelding bekend: afkomstig uit
de het fotoboek van de archieven van de Köngl. Hofmalerie F.X. Zettler.
De afbeelding links is de originele foto, rechts zijn de drie
geconserveerde panelen te hunner oorspronkelijke plaatse op de foto geplakt
De huidige situatie van dezelfde panelen, resp. in Beringen, Kapellen en
Brussel:
HET LINKERVENSTER
Een deel van ‘Gethsemane’
- Het middendeel is in goede staat en bevindt zich bij een privepersoon
in Kraichtal (Deutschland). Gegevens bekend. Het is daar ‘eingebaut’ naast
de open haard in een lichtbak. - Het deel daaronder is het beschadigde deel
dat sinds het erfgoedweekend van 2003 ter plaatse wordt bewaard
(Protestantse Kerk in de Bexstraat, nr 13). Het is
toen afgestaan door een privépersoon, die het indertijd van Pfr. Looft heeft
gekocht. Het lag uiteen in vele delen en was ook niet compleet. Het was provisorisch
in twee delen samengelast en heeft aldus vele jaren voor het
venster van een woonhuis gestaan. Het is in 2005/2006 door mw. Maud Ibanez
na technische en kunst-historisch onderzoek gerestaureerd en gecompleteerd.
De inspiratie voor dit venster is afkomstig van een zeer bekend schilderij
van Heinrich Hofmann. Een bestaande bewerking hiervan (gespiegeld t.o.v. het
origineel) en twee werktekeningen hebben de maximaal mogelijke
reconstructie opgeleverd:
HET RECHTERVENSTER
Op 24 mei 2006 kon ook een eerste foto gemaakt worden van het
rechtervenster, waarvan twee delen zich bevinden bij een privépersoon in
Putte-Kapellen. De afbeelding op dit venster is nu eindelijk met zekerheid
vast te stellen: de verrezen Heer. Beide panelen zijn op het eerste gezicht
in goede staat en bevinden zich in de hal van het huis. Er bestaat tot op
heden enkel een moeizame foto van:
|
