In dulci jubilo

Kerstlied, tekst en vertaling

Een 'macaronisch' lied: In dulci jubilo met diverse vertalingen.

In dulci jubilo, druk uit 1533

In dulci jubilo is een traditioneel kerstliedje met een macaronische tekst, d.w.z. een mengeling van Latijn en volkstaal (i.c. Duits). De tekst wordt toegeschreven aan een Duitse mysticus: Heinrich Seuse circa 1328. De overlevering zegt dat Seuse in een visioen engelen hoorde zingen die hem opriepen om met hen mee te zingen en te dansen in aanbidding voor het Christuskind. Dit lied is hiervan dan de neerslag. Als je het zingt, moet je dus niet zingen met je verstand, maar met je gevoel. Je hebt immers zopas een glimp opgevangen van Gods liefde voor de mensen. Dat kan prima in de Middelnederlandse versie (zie onder - waaraan overigens een maria-vers is toegevoegd). De Hernhutterse versie is mij wat te zwaar op de hand. De letterlijke vertaling van de Latijnse zinnen vindt u onder de tabel. Daar ook een link naar een vierstemmige zetting met melodie in de tenor (1544). Bij het zingen moet u er bij de 3de en 5de regel op letten of er een opmaat is of niet. Maar dat wijst zich vanzelf (gewoon proberen).

versie ca. 1440 Middel-Nederlands NL Hernhutters liedboek (?)

In dulci jubilo,
Nun singet und seid froh!
Alle unsre Wonne
Liegt in praesepio
Sie leuchtet wie die Sonne
Matris in gremio
|: Alpha es et O. :|

In dulci jubilo,
singhet ende weset vro
Al onse herten wonne,
leit in presepio
Dat lichtet als die sonne,
in matris gremio
Alpha es et o.

Komt, zingt nu allen blij,
juicht op het feestgetij.
Onze vreugdebronne
ligt in de kribbe bloot
en straalt toch als de zonne
vanaf Maria's schoot.
|: Hij, 't begin en 't end, :|

O Jesu parvule,
Nach Dir ist mir so weh.
Tröst mir mein Gemüte,
O puer optime,
Durch all Deine Güte,
O princeps gloriae.
|: Trahe me post te. :|

O Jesu parvule,
nae di is mir so wee
Nu troost al mijn ghemoede,
tu puer inclyte
Dat staat in dijnre hoede,
tu puer optime
Trahe me post te.

Zoon Gods, voor wie ik kniel,
naar U verlangt mijn ziel.
Schenk mijn hart uw vrede,
o Kind, zo teer en rein,
en hoor naar onze bede,
laat mij uw eigen zijn.
Trek mijn hart tot U.

O Patris charitas!
O Nati lenitas!
Wir wären all verloren,
Per nostra crimina,
So hat er uns erworben
Coelorum gaudia.
|: Quanta gratia! :|


God heeft met ons geduld,
de Zoon delgt onze schuld.
Ons, geheel verdorven
door zonde en ijdle waan,
voor ons heeft Hij verworven
de hemel in te gaan.
Och, was ik reeds daar

Ubi sunt gaudia?
Nirgend mehr denn da,
Wo die Engel singen
Nova cantica,
Und die Harfen klingen
In regis curia.
|: Eia, wär'n wir da! :|

Ubi sunt gaudia,
nerghent anders waer
Dan daer die eng'len singhen,
nova tripudia
Daer hoort men snaren clinghen,
in regis curia
Eia qualia.

Waar is de plaats der vreugd,
die zo ons hart verheugt?
Daar waar de englenkoren
met alle heilgen saam
hun lofgezang doen horen
ter eer van Jezus’ naam.
Och, was ik reeds daar.

[later toegevoegd]
Mater et filia
Ist Jungfrau Maria.
Wir waren gar verdorben
Per nostra crimina,
Nun hat sie uns erworben
Coelorum gaudia.
|: Quanta gracia! :|

Maria nostra opes,
help ons jonkvrouwe des
Vergevet onze zonde
nog meer dan septies
Opdat wij zalig worden
in U progenies
Vitam nobis des.


Vertaling van de Latijnse zinnen:

  1. in dulci jubilo = om het zoete heil juich ik | in praesepio = in de kribbe | Matris in gremio alpha es et O = in de moederschoot (of: op schoot?) ben jij de alfa en de omega (begin en eind).
  2. O jesu parvule = klein Jezuken | O puer optime (inclyte) = opperbeste zoon | O princeps gloriae, trahe me post te = O vorst der glorie, laat me met u meegaan ( uit Hooglied)
  3. O patris caritas = liefde van de Vader | O nati lenitas = mildheid van de Zoon (de geborene) | per nostra crimina = om onze zonden | nova tripudia = nieuwe dansen | Coelorum gaudia = hemelvreugde | quanta gratia = wat een genade!
  4. ubi sunt gaudia = waar is de vreugde | Nova cantica = nieuwe liederen | in regis curia = in het koninklijk hof | eia qualia = ach hoe mooi, hoe schoon !

PDF bestand met 4-stemmige zetting: https://www1.cpdl.org/wiki/images/2/2c/Anonymous - In dulci jubilo.pdf

Zopas ontdekt (2022)

Een versie van Ad den Besten, die in de jaren 1970 in de running was voor opname in het liedboek (1973), maar het niet heeft gehaald (gepubliceerd in Een plaats ontzegd, p. 60). Kan slechter.

Melodie Nun singet und seid froh, in F, vier notenbalken
14de eeuw / Geistliche Lieder, Wittenberg 1533

1  Juicht allen, weest verheugd,
ja zingt en zegt vol vreugd:
‘Onze liefste wensen
zijn in dit kind vervuld,
dat is de zon der mensen,
in neev’len nog gehuld.
Hij hier in de stal
is ons een-en-al.’

2  O Zoon van God in ’t stro,
ons hart bemint U zo.
Gij komt met uw goedheid
in onze boze staat,
met troost in onze droefheid
en toont ons Gods gelaat.
Zijn we onszelven moe,
trek ons naar U toe.

3  God heeft met ons geduld:
zijn Zoon delgt onze schuld.
In ons donker lijden,
zeer ver bij God vandaan,
zocht Gij ons op en leidde
ons naar een nieuw bestaan.
God schonk ons in U
hemel hier en nu.

4  Geen groter zaligheid,
dan waar Gij zelve zijt,
waar de eng’lenkoren
met al uw heil’gen saam,
o Jezus, laten horen
de lofzang op uw naam.
Heer, ach, waren wij
U reeds zo nabij!

Hannoversches Gesangbuch 1646
Naar ‘In dulci jubilo’ (14e eeuw)
Vertaling Ad den Besten, geb. 1923

Voor achtergrond bij andere kerstliedjes (Nu syt wellekome, Stille nacht, Midden in de winternacht, De herdertjes lagen bij nachte, Er is een roos ontloken) klik hier; of hier als u eens wat anders wilt.

Tot slot de Engelse versie:

In dulci jubilo - Engelse versie