Christoph Straus, Nova ac diversimoda sacrarum cantionum compositio, seu motetae (Wenen, 1613): voorwerk

Titelpagina, opdracht aan keizer Matthias, keizerlijk privilege, register en lofgedichten uit de Cantus-partij, telkens met transcriptie en Nederlandse vertaling.

Achtergrond

Wat het voorwerk zegt

De bundel verscheen in mei 1613 in Wenen, op kosten van Straus zelf (propriis sumptibus, zegt het privilege). Hij is opgedragen aan Matthias, die nog geen jaar keizer was. Titelpagina, opdracht, privilege en lofdichten vormen samen een zorgvuldige enscenering van een gunstrelatie.

De opdracht volgt de logica van het geschenk. Straus biedt primitiae en libamenta aan, eerstelingen en plengoffers, en vraagt om bescherming. Hij beroept zich op dienst die in zijn familie erfelijk is: hij diende zelf al vóór hij volwassen was, en zijn voorvaderen dienden het huis Oostenrijk continua velut successione. Hij belooft een groter werk als dit wordt goedgekeurd. Als geloofsbrief noemt hij één stuk dat de keizer al eerder welwillend had ontvangen: het eenendertigste motet, het negenstemmige O sacrum convivium.

Het lofdicht van Conrad Georg de Lonsin, collega in de keizerlijke kapel, maakt expliciet wat de opdracht niet zelf kan zeggen: op arbeid volgt beloning. Jason kreeg na Scylla en de golven bij Sicilië het Gulden Vlies; verdient Straus dan geen vergulde ram? Aan een hof waar het Gulden Vlies de huisorde was, is dat een doorzichtige hint. Ook het lofdicht verwijst naar het O sacrum als geschenk dat de keizer aanvaardde. Die rolverdeling is gebruikelijk: wat de componist in zijn opdracht niet kan vragen zonder onbescheiden te zijn, mag een ander namens hem zeggen. De opdracht spreekt van nederigheid en trouw; het lofdicht van loon. Struthius is een woordspel op de naam: Strauß is struisvogel, Latijn struthio.

De Lonsin, elders als De Loncin gespeld, was tenor in de hofkapel en kwam uit de streek van Luik. Een jaar eerder schreef hij de lofdichten bij het motettenboek van zijn landgenoot Lambert de Sayve (1612), ook opgedragen aan Matthias; zie Lambert de Sayve, motetten. Beide keren volgt hij hetzelfde sjabloon: een kort distichon Ad authorem dat vraagt waarom de muziek wordt verspreid, en een langer Aliud dat aanspoort tot publicatie, naar Martialis I,25. Ook het vaderland van de componist keert terug: in 1612 zingen de Belgae De Sayves liederen, in 1613 heet Straus hem quem Austria genuit.

Wenen 1612–1619: twee keizers, twee houdingen

Rudolf II stierf in januari 1612. Zijn broer Matthias werd in juni 1612 in Frankfurt tot keizer gekozen en gekroond. Hij had in de voorgaande jaren, in de zogenaamde Bruderzwist, Rudolf stap voor stap Hongarije, Oostenrijk, Moravië (1608) en Bohemen (1611) afhandig gemaakt. De lange titulatuur boven de opdracht somt die vers verworven heerschappij op. Met Matthias werd Wenen, waar hij als aartshertog resideerde, weer keizerlijke residentie in plaats van Praag; zijn Weense musici werden daarmee keizerlijke musici.

Dat Wenen en Oostenrijk rond 1600 grotendeels protestants waren, is later uit het beeld verdwenen. In de tweede helft van de zestiende eeuw was het overgrote deel van de Oostenrijkse adel luthers geworden, en met hem een groot deel van de burgerij in de steden, ook in Wenen. Keizer Maximiliaan II had de heren en ridders van Neder-Oostenrijk in 1568–1571 toegestaan op hun eigen goederen de lutherse eredienst te houden. In de stad zelf was die verboden, en daarom trokken Weense protestanten op zondag naar de kerken op adellijke landgoederen buiten de muren, zoals Hernals, het zogenaamde Auslaufen. Onder Rudolf II begon vanaf 1578 een katholieke tegenbeweging, met Melchior Khlesl als drijvende kracht, maar ze was rond 1610 nog lang niet voltooid. De standen, de adellijke vertegenwoordiging van de landen, waren overwegend protestants en hadden de macht om belastingen en troepen te weigeren. Het hof was katholiek, het land eromheen niet.

Matthias had zijn macht verworven met steun van die protestantse standen, en daarvoor betaald met concessies: in 1609 kreeg de protestantse adel van Neder- en Opper-Oostenrijk godsdienstvrijheid (de Kapitulationsresolution), en bij zijn Boheemse kroning bevestigde hij de Majesteitsbrief van 1609. Zijn leidende minister, de Weense bisschop Melchior Khlesl, was een contrareformator maar zocht als staatsman een vergelijk tussen de confessies in het Rijk. Dat beleid bleef zonder resultaat, en Matthias regeerde zonder erfgenaam: zijn huwelijk met Anna van Tirol (december 1611) bleef kinderloos.

Zijn opvolger Ferdinand van Binnen-Oostenrijk stond voor het tegendeel. Door jezuïeten opgevoed, voerde hij vanaf 1598 in Graz de contrareformatie zonder compromis door: predikanten werden verbannen, protestanten die niet wilden bekeren moesten het land uit. In 1617 werd hij koning van Bohemen, in 1618 van Hongarije. De Boheemse standen zagen hun vrijheden bedreigd; in mei 1618 volgde de Praagse defenestratie. In juli 1618 liet Ferdinands partij Khlesl arresteren, nog tijdens het leven van Matthias. Toen Matthias in maart 1619 stierf, was het compromisbeleid al voorbij; enkele maanden later begon met de Boheemse opstand de Dertigjarige Oorlog.

Hofmuziek was in die situatie meer dan liturgische dienst. Een luisterrijke, instrumentaal bezette kerkmuziek in de nieuwe Venetiaanse concertante stijl was een uitdrukking van de pracht en de legitimiteit van het keizerschap. Tegelijk zijn de teksten Latijn en voor een deel uitgesproken katholiek, eucharistisch en mariaal (O sacrum convivium, Ave verum corpus, Regina caeli), in een stad en een land die nog grotendeels protestants waren. Dat Straus en De Sayve kort na de troonsbestijging allebei een gedrukte bundel aan de nieuwe keizer opdroegen, past in dat beeld; of het afgesproken was, valt niet te zeggen.

Wie de vorst wisselt, wisselt de kapel

Een hofkapel was persoonlijk aan de vorst gebonden. Wie hem diende, steeg en viel met hem. De loopbaan van Christoph Straus laat dat van dichtbij zien.

Straus (Wenen?, ca. 1575/80 – Wenen, half juni 1631) kwam uit een familie die al generaties lang ononderbroken in Habsburgse dienst stond. Hij trad in 1594 in dienst, nog jong, zoals hij in zijn opdracht zelf zegt, en was in 1601 organist van de hofkerk St. Michael in Wenen. Zijn heer was aartshertog Matthias, en zijn chef diens kapelmeester Lambert de Sayve (1548/49–1614), een Luikenaar die al ruim dertig jaar in Matthias' dienst stond. Zolang Matthias aartshertog was en zijn broer Rudolf in Praag regeerde, was dit een tweederangs hof.

Met de keizerskroon van 1612 veranderde dat in één klap. Wenen werd keizerlijke residentie, de aartshertogelijke musici werden keizerlijke musici. Op zijn titelpagina noemt Straus zich Camerae Organista, kamerorganist. Dat klinkt bescheiden, maar de Kammer was de persoonlijke hofhouding van de vorst, naast de Hofkapelle die de officiële kerkdienst verzorgde. Aan het hof kwam aanzien uit nabijheid tot de vorst: de kamerorganist speelde voor de keizer zelf. Beide leidende musici van de kapel lieten het moment niet voorbijgaan: De Sayve droeg in 1612 een motettenboek aan de nieuwe keizer op, met zijn eigen portret en lofdichten van De Loncin (zie Lambert de Sayve, motetten); Straus volgde een jaar later met deze bundel, zijn eerste gedrukte werk.

Aanzien was nog geen inkomen. Zijn salaris volstond niet voor een groeiend gezin, en in 1614 kreeg hij er het beter betaalde beheer van Kattenburg bij, een keizerlijk landgoed op de plaats van het latere Schönbrunn. Na de dood van De Sayve (1614) volgde de muzikale promotie: in januari 1616 werd Straus vicekapelmeester, in mei 1617 kapelmeester. Daarmee stond de Weense organist aan het hoofd van de keizerlijke muziek, en Matthias was, in de woorden van Grove, zijn beschermer en constante steun.

Maar die positie hing aan één man, en die man had geen erfgenaam. Toen Matthias in maart 1619 stierf, bracht Ferdinand II, een uitgesproken liefhebber van Italiaanse muziek, zijn eigen musici uit Graz mee. Aan het hoofd stond Giovanni Priuli (ca. 1575–1626), een Venetiaan die vanaf 1600 aan San Marco naast Giovanni Gabrieli had gewerkt en rond 1614/15 in Ferdinands dienst was getreden. Hij verving Straus als kapelmeester. Ook de orgels gingen naar Ferdinands mensen: Giovanni Valentini en Alessandro Tadei traden in 1619 als hoforganisten aan. Straus viel niet helemaal uit het hof: hij behield de titel van kamerorganist en werd gecompenseerd met een post in de hofadministratie. Maar de muziek van het hof was hem ontnomen.

Daar zit een zekere ironie in. Wat Straus in 1613 aan Matthias had aangeboden, was muziek in de Venetiaanse trant van Gabrieli: meerkorigheid, contrasten tussen polyfonie en blokakkoorden, instrumenten als wezenlijk deel van de klank. Die instrumenten zette hij wel bij voorkeur in families in, groepen trombones of violen, en dat is eerder een Oostenrijks-Duitse gewoonte. Met Priuli kwam het Venetiaanse idioom nu uit de eerste hand naar Wenen, bij monde van een musicus uit de kring van Gabrieli zelf. De wisseling was niet in de eerste plaats een muzikaal oordeel, maar een gevolg van de machtswissel: een nieuwe vorst bracht zijn eigen hofhouding mee.

Uiterlijk vanaf 1626 leidde Straus de muziek aan de Stephansdom. Dat klinkt in moderne oren groter dan het was: de keizerlijke Hofkapelle was de belangrijkste muzikale instelling van het Rijk, en de muziek aan de Stephansdom had daarbij vergeleken bescheiden middelen. Voor de man die de keizerlijke muziek had geleid, was het een eervolle maar lagere post. Hij hield die tot zijn dood in juni 1631. In dat jaar verscheen het grotere werk dat hij in 1613 aan Matthias had beloofd: zestien missen voor acht tot twintig stemmen en instrumenten, door hemzelf voor de druk voorbereid en door zijn zoon Matthias uitgegeven. Een van die missen is een parodiemis op zijn eigen O sacrum convivium, het motet waarmee hij de gunst van de keizer had gewonnen. De keizer aan wie hij het grotere werk had toegezegd, was toen al twaalf jaar dood.

Voor Priuli geven de bronnen 1626 of 1629 als sterfjaar, en het begin van zijn Grazer kapelmeesterschap wordt verschillend gedateerd.

Bronnen

Transcriptieregels. Lange s is weergegeven als s, æ/Æ als ae/AE en ū als um. absq; is opgelost als absque. Spelling, u/v, i/j, hoofdletters, accenten en interpunctie staan zoals gedrukt. In de opdracht en het privilege is de tekst doorlopend gezet, zonder afbreekstreepjes aan het regeleinde. Op de titelpagina en in de gedichten volgt de regelval de druk. Typografische opvulkrullen aan het regeleinde zijn weggelaten. Twijfelachtige lezingen en drukfouten zijn niet verbeterd, maar in de aantekeningen besproken.

1. Titelpagina

Straus 1613, Cantus: titelpagina
Cantus, titelpagina

Transcriptie

CANTVS.

NOVA AC DIVERSIMODA
SACRARVM
CANTIONVM
COMPOSITIO,
SEV
MOTETAE,
5.6.7.8.9. & 10. tàm Vocibus quàm
Instrumentis varijs (vt ad illas superius ac in In-
dice annotatum est) maximè accommodatae,

AVTHORE
CHRISTOPHORO STRAVS,
POTENTISSIMI AC INVICTISSIMI MATTHIAE
Romanorum Imperatoris, semper Augusti, Hungariae ac
Bohemiae, &c. Regis: Archiducis Austriae, &c.
Camerae Organista,

LIBER PRIMVS.
Editio prima.
Cum Privilegio Sacrae Caesareae Majestatis.
VIENNAE AVSTRIAE, Per Joannem Fidler.
ANNO M. DC. XIII.

Vertaling

Cantus. Nieuwe en veelsoortige compositie van geestelijke gezangen, of motetten, voor 5, 6, 7, 8, 9 en 10 stemmen. Ze zijn bijzonder geschikt voor zowel zangstemmen als allerlei instrumenten, zoals boven de stukken en in het register is aangegeven. Door Christophorus Straus, kamerorganist van de machtigste en onoverwinnelijkste Matthias, Rooms keizer, altijd Augustus, koning van Hongarije en Bohemen enz., aartshertog van Oostenrijk enz. Eerste boek. Eerste uitgave. Met privilege van Zijne Heilige Keizerlijke Majesteit. Wenen in Oostenrijk, bij Johann Fidler. Anno 1613.

2. Opdracht aan keizer Matthias

Straus 1613, Cantus: opdracht aan keizer Matthias
Opdracht aan keizer Matthias. Onder de tekst staan de signatuur (* 2). SVM (sum) is de 'custos', begin van het eerste woord op de volgende blz. 
SERENISSIMO, POTENTISSIMO, AC INVICTISSIMO PRINCIPI AC DOMINO D. MATTHIAE PRIMO, ROMANORVM IMPERATORI, semper Augusto, Germaniae, Hungariae, Bohemiae, Dalmatiae, Croatiae, Sclauoniae, &c. Regi, Archiduci Austriae, Duci Burgundiae, Styriae, Carinthiae, Carniolae, vtriusque Silesiae, & Wirtembergae, Marchioni Morauiae, & vtriusque Lusatiae, Comiti Habsburgi, & Tyrolis, &c. Caesari ac Domino suo Clementissimo. Aan de doorluchtigste, machtigste en onoverwinnelijkste vorst en heer, heer Matthias de Eerste, Rooms keizer, altijd Augustus, koning van Germanië, Hongarije, Bohemen, Dalmatië, Kroatië, Slavonië enz., aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië, Stiermarken, Karinthië, Krain, beide Sileziës en Württemberg, markgraaf van Moravië en beide Lausitzen, graaf van Habsburg en Tirol enz., zijn genadigste keizer en heer.
COMMVNE quasi & à natura, Imperator Invictissime, mortalium generi inditum esse videtur, vt illos, sub quorum patrocinio ac fide multis ab annis, tutissimè latitauit, in quorum seruitio, suam operam ac laborem, irritum ac ingratum ferè nunquam fuisse animaduertit, quando & quoties potest, nouo aliquo opere delectet, exornet ac prosequatur. Onoverwinnelijkste keizer, het lijkt het mensengeslacht als het ware gemeen en van nature ingeplant dat men zijn beschermers eert. Wie vele jaren veilig onder iemands bescherming en trouw heeft geschuild, en gemerkt heeft dat zijn inzet en arbeid in diens dienst vrijwel nooit vergeefs of onbeloond bleven, wil die beschermers met een of ander nieuw werk verblijden, sieren en eren, wanneer en zo vaak hij kan.
Idem mihi saepius cogitanti ingratus visus sum, qui non modò ego iam ante sumptam virilem togam, Sacrae tuae Majestatis Camerae, Organo inseruiui, verùm etiam majores meos, iam pridem & multorum annorum curriculo, continua velut successione, huic florentissimae ac nobilissimae Domui Austriacae, seruitium suum in Musica locasse, satis apertè constet; si non aliquando, iuxta quotidianum mei muneris pensum, aliquid lucubrationum mearum tuo Augustissimo nomini, (indignum licet.) offerrem; non ea opinione ac audacia, vt tuum Inuictissimum ac Serenissimum nomen illustrare velle videar, quo totus terrarum orbis majus se ac splendidius nihil habere vltrò fatetur, sed vt perpetuam (vt par est) in tuam Majestatem, obseruantiam, faciliùs ac evidentiùs perspicere possis. Wanneer ik daarover nadacht, kwam ik mijzelf ondankbaar voor. Ik heb immers niet alleen zelf, al vóór ik de mannentoga aannam, de Kamer van Uwe Heilige Majesteit aan het orgel gediend. Ook staat het genoegzaam vast dat mijn voorvaderen al lang en vele jaren lang, als in een onafgebroken opvolging, hun diensten in de muziek aan dit bloeiende en edele Huis Oostenrijk hebben verhuurd. Ondankbaar zou ik zijn als ik niet eens, naast de dagelijkse taak van mijn ambt, iets van mijn nachtelijke arbeid aan Uw verheven naam zou aanbieden, hoe onwaardig ook. Ik doe dat niet in de waan of met de vermetelheid dat ik Uw onoverwinnelijke en doorluchtige naam zou willen opluisteren, want de hele wereld erkent uit zichzelf dat zij niets groters of luisterrijkers bezit. Ik doe het opdat U mijn blijvende eerbied jegens Uwe Majesteit, zoals het past, des te gemakkelijker en duidelijker kunt zien.
Accipe igitur, Caesar Maxime, ea qua soles fronte Serenissima quae tibi quasi primitias, ac Musicarum Artium libamenta addico, & sine sub tutela Majest: tuae, sub vmbra velut ingentis arboris tutò delitescere, benignumque vultum, quem aliquando motetae hujus Libri trigesimae primae iam his omnibus concede. Quod si hoc meum conamen, (quàm vile etiam sit) â Tua Majest: non improbari advertero, majus aliquod opus, diuino fretus auxilio, atque hoc tuae Majest: approbationis nutu, aggredi non pertimescam. Aanvaard dus, grootste keizer, met het doorluchtige gelaat dat U gewoonlijk toont, wat ik U als eerstelingen en plengoffers van de muzikale kunsten toewijd. Sta toe dat het onder de hoede van Uwe Majesteit, als in de schaduw van een machtige boom, veilig geborgen blijft. Schenk nu ook aan al deze stukken het welwillende aangezicht dat U eens aan het eenendertigste motet van dit boek hebt geschonken. Als ik merk dat Uwe Majesteit deze poging van mij, hoe nietig ook, niet afkeurt, dan zal ik niet terugdeinzen voor een groter werk, steunend op Gods hulp en op dit teken van Uwer Majesteits goedkeuring.
His me in fidem ac tutelam, tuae Majestatis committo atque vt diu saluus & incolumis maneas, faeliciterque regnas ex animo precor. Datae Calendis Majis Viennae Austriae, Anno post Christum natum. M. DC. XIII. Hiermee vertrouw ik mij toe aan de trouw en hoede van Uwe Majesteit, en ik bid van harte dat U lang gezond en ongedeerd moogt blijven en voorspoedig moogt regeren. Gegeven op 1 mei, te Wenen in Oostenrijk, in het jaar na Christus' geboorte 1613.
Suae Majest:tis
humillimus Cliens
Christophorus Straus
Camerae Organista.
Uwer Majesteit allernederigste cliënt,
Christophorus Straus,
kamerorganist.

Aantekeningen

3. Summa privilegii Caesarei

Straus 1613, Cantus: samenvatting van het privilege en register (begin)
Cantus, samenvatting van het privilege en begin van het register
SVMMA PRIVILEGII CAESAREI. Samenvatting van het keizerlijk privilege.
Priuilegio Sacrae Caesareae Majestatis, sub datum Viennae, Anno post Christum natum, 1613. 5. id: Maij, Christophoro Straus, praefatae hujus Majestatis, Camerae Organistae praecautum est, vt nullus has Sacras Cantiones, quas ad Dei Optimi Maximi gloriam, reipublicaeque Christianae emolumentum, suo labore ac industria composuit, proprijsque sumptibus excudi curauit, ne fructu laboris ac sumptus defraudetur, cujuscunque status vel dignitatis sit, & praesertim Typographi, Librarij, ac Bibliopolae, in Sacri Romani Imperij ac omnium suae Majestatis regnorum & prouinciarum terminis, intra decem Annos, absque singulari Authoris concessu, quocunque loco diuendere, vel quauis ratione commutare, aut hac vel alia forma recudere, vel recudendas dare vel concedere audeat, aut praesumat. Quod si quis secus fecisse deprehensus fuerit, juxta excussorum librorum amissionem, insuper vigenti Marchis puri auri (ita vt media pars imperiali fisco, altera Authori cedat.) absque dimissione soluendis, multabitur. Vt Authoris Caesareum diploma fusius testatur. Bij privilege van Zijne Heilige Keizerlijke Majesteit, gegeven te Wenen op 11 mei in het jaar na Christus' geboorte 1613, is ten behoeve van Christophorus Straus, kamerorganist van voornoemde Majesteit, het volgende bepaald. Straus heeft deze geestelijke gezangen tot eer van de allerhoogste God en tot nut van de christenheid met eigen moeite en vlijt gecomponeerd en op eigen kosten laten drukken. Opdat hij niet van de vrucht van zijn arbeid en kosten wordt beroofd, mag niemand, van welke stand of waardigheid ook, en in het bijzonder geen drukker, boekhandelaar of boekverkoper, het wagen of zich aanmatigen om ze zonder uitdrukkelijke toestemming van de auteur binnen tien jaar te verkopen, op welke plaats ook binnen de grenzen van het Heilige Roomse Rijk en van alle koninkrijken en gewesten van Zijne Majesteit. Evenmin mag men ze op enigerlei wijze verhandelen, in deze of een andere vorm nadrukken, of ze ter nadruk uitgeven of de nadruk toestaan. Wie betrapt wordt anders te hebben gehandeld, verliest de gedrukte exemplaren en krijgt bovendien een boete van twintig mark zuiver goud, te betalen zonder kwijtschelding; de ene helft valt aan de keizerlijke schatkist, de andere aan de auteur. Dit alles volgens het keizerlijk diploma van de auteur, dat het uitvoeriger vermeldt.
Matthias.
Ad Mandatum Sacrae Caes. Majestatis proprium.
H.L.V. Vlm.
Ch. Grapler.
Rta: Findsguet.
Matthias.
Op eigen bevel van Zijne Heilige Keizerlijke Majesteit.
H. L. v. Ulm.
Ch. Grapler.
Geregistreerd: Findsguet.

Aantekeningen

4. Register

Straus 1613, Cantus: register (slot) en lofgedichten Ad authorem
Cantus, slot van het register en de lofgedichten Ad authorem
INDEX OMNIVM MOTETARVM AC CONCERTVVM QVI IN HOC LIBRO CONTINENTVR, CVM ANNOTATIONE QVA voce seu Instrumento vsurpandi sint. Register van alle motetten en concerten in dit boek, met aanduiding met welke stem of welk instrument ze uit te voeren zijn.
Nr. Titel Annotatie

QVINQVE VOCVM
1 In nomine IESV.
2 Cor meum conturbatum est.
3 Qui habitat in adiutorio.
Non timebis, secunda pars.
Quoniam tu es Domine, tertia pars.
Quoniam in me sperauit, quarta & vltima pars.

4 Eripe me Domine.

SEX VOCVM
5 Domine Deus meus.
6 Exurge Domine.
Iudica me Domine, secunda pars. ibidem
Concert: à 3. Tromb: & 3. Voce Cantus, Altus, Tenor.
7 Amen dico vobis.
8 Iubilate Deo.
9 Iubilate Deo.
10 Anima mea.

SEPTEM VOCVM
11 Exaudi Deus, Concert: 5. Trombon & 2. Voce Tenor.
12 Domine Dominus noster. Adplacitum.
13 O Domine Iesu Christe.
14 Exaudi Deus. Concert: 5. Violin & 2. Voc. Ten.
15 Misericordias Domini. Concert: 3. Violdagamb. & 4. Voce Cantus, 2. Altus, Tenor.

OCTO VOCVM
16 Deus laudem meam. Concert: à 3. Trombon. 3. Cornet: & 2. Voce Altus, Tenor.
17 Paratum cor meum Deus. Concert: à 3, Trombon. 3. Cornet: & 2. Voce. 2. Altus.
18 Cantate Domino. Adplacitum.
19 O Sapientia. Concert: à 3. Faggot. 3. Cornet: & 2. Voce. 2. Altus.
20 Tu es vas. Adplacitum.
21 Hodie Simon Petrus. Adplacitum.
22 Puer qui natus est nobis. Adplacitum.
23 Gaudent in caelis. Adplacitum.
24 Regina caeli. Adplacitum.
25 Aue verum Corpus. Concert: 3. Violdagamb. 3. Violin & 2. Voce Altus.
26 Hodie Christus natus est. Concert 3. Trombon. faggot: gran: & 4. Voce 3. Cantus, Altus.
27 Anima mea. Echo Spiritualis, adplacitum.
28 Laetatus sum.
Fiat pax, secunda pars.
Adplacitum.
29 Iudica Domine nocentes me. Submis: fort: Veloci: adplacitum.
30 Exspectans exspectaui Dominum. Sonata à 6. Trombon. & 2. Voce Cantus, Tenor.

NOVEM VOCVM
31 O Sacrum conuiuium. Concert: 4. Trombon. & 5. Voce 2. Cantus, 2. Altus, Tenor.
32 Gabriel Angelus. Concert: 3. Faggot: 3. Violin & 3. Voce: Cantus, 2. Tenor.
33 Haec Dies. Concert: 4. Trombon. 3. Cornet: & 2. Voce Altus, Tenor.
34 Beati omnes. Concert: 4. Trombon. & 5. Voce. 2. Cantus, Altus, Tenor, Bassus.

DECEM VOCVM
35 O Rex gloriae Domine virtutum. Concert: Fag: gran: 2. Trombon Cornet: mut: 4. Corneti & 2. Voce Cantus, Tenor.
36 Hodie completi sunt. Concert: Fag. gran: 3. Trombon. Cornet: mut: 3. Cornet. & 2. Voce Cantus, Altus.

Aantekeningen

5. Lofgedichten Ad authorem

AD AVTHOREM. Aan de auteur
QVid sacra nunc spargis Christophore Cantica? nempè
  Musica non meruit tam pretiosa mori.
Waarom verspreidt u nu, Christoffel, uw heilige gezangen? Wel, zo kostbare muziek verdiende het niet te sterven.
ALIVD. Een ander
PRaemia perpessos comitantur magna labores,
  Et sua sudorem gloria retro petit.
Op doorstane arbeid volgt een rijke beloning, en de roem die ervan komt, gaat het zweet achterna.
Altum latrantem Scyllam formosus Iason,
  Pertulit, & fluctus Trinacri terra tuos.
De schone Jason trotseerde de luid blaffende Scylla en uw golven, Trinacrisch land.
Debitus illi aries pilo spectabilis aureô,
  Cessit, erat merces digna labore suo.
De ram die hem toekwam, prachtig om zijn gulden vacht, viel hem ten deel. Dat was een loon dat zijn moeite waard was.
Ecce theatrali promit Sacra plectra cothurno,
  Struthius, aeternum nunc erit illud opus.
Zie, op de verheven toneelcothurne grijpt Struthius naar het heilig plectrum. Voortaan zal dat werk eeuwig zijn.
Grata DEO Cantas Christophore cantica, & illud
  O Sacrum, Caesar muneris instar habet.
U zingt, Christoffel, gezangen die God welgevallig zijn, en dat O Sacrum houdt de keizer voor een geschenk.
Praemia quae tanto referentur digna trophaeo,
  Nunquid inauratam iure mereris ouem.
Welke beloning zal men voor zo'n zegeteken passend achten? Verdient u niet met recht een vergulde ram?
Ecce tamen modicas vix reddit Tibia laudes,
  Ecquid enim magni quo caret ipsa dabit?
Toch brengt mijn fluit nauwelijks een bescheiden lof voort. Want hoe zou zij iets groots kunnen geven dat zij zelf mist?
Macte animo, sacrosque tuos exprome libellos,
  Austria quem genuit terminus orbis habet.
Zet door en breng uw heilige boekjes naar buiten. Hem die Oostenrijk voortbracht, kent men tot aan de grenzen van de wereld.
Conradus Georgius de Lonsin Artium & Philosophiae Magister Sacr. Caes. Majest. Musicus. Conrad Georg de Lonsin, magister in de vrije kunsten en de wijsbegeerte, musicus van Zijne Heilige Keizerlijke Majesteit.

Aantekeningen