Waar komt die Jodenhaat vandaan?

De islamitische wereld wordt al decennia overspoeld door een stroom van haatberichten, schrijft Midden Oosten-journalist Michael Stein. ‘Alleen als de predikers van die haat keihard worden aangepakt, kan het Westen zichzelf beschermen.’ door Michael Stein, TROUW 20 oktober 2001.

,,Waarom heeft u opeens in uw krant het feuilleton ‘De Protocollen van de Wijzen van Zion’ afgebroken, waarin het misdadige complot van de joden om de hele wereld in hun macht te krijgen zo indringend en plastisch wordt beschreven? Waarom is het niet langer noodzakelijk om uw lezers voor het joodse gevaar te waarschuwen? Dat is toch niet opeens verdwenen? Tenslotte zijn de Protocollen al bijna driekwart eeuw oud. Gelooft u er niet meer in?”

Anis Mansour, hoofdredacteur van het weekblad Oktober en een vertrouweling van wijlen president Sadat van Egypte, was helemaal niet verbaasd over de vraag. Glimlachend zei hij: ,,Elke periode kent zijn eigen verhalen. Als er oorlog is, zijn die verhalen anders dan wanneer je vrede probeert te bereiken. De president heeft een paar weken geleden besloten op de vredeskoers te gaan. En daarin paste dit feuilleton niet langer.”

,,Maar uw arme lezers dan” – probeerde ik opnieuw – ,,die zitten toch nu met een verhaal dat niet af is en dat uzelf voldoende de moeite waard vond om voor de zoveelste maal opnieuw af te drukken? Laat u hen niet in de kou staan?”

,,Nee”, antwoordde hij.

,,Als de tijd daarvoor rijp is, zullen ze van de rest ook kennis kunnen nemen.”

Dit gesprek vond plaats in december 1977, enkele weken na Sadats geruchtmakende reis naar Israël, waar hij in twee dagen tijd honderden malen herhaalde dat er ‘nooit meer’ oorlog tussen Egypte en Israël zou zijn. En inderdaad, anderhalf jaar later sloten Egypte en Israël vrede.

Anis Mansour is tegenwoordig columnist van de semi-staatskrant Al Ahram – en zijn antwoord van destijds bleek profetisch te zijn. Opnieuw verkondigen de Egyptische media dagelijks – na 15 jaar ijskoude vrede, gevolgd door zeven jaar koude oorlog – dat de Israëli’s veel erger zijn dan de nazi’s, en dat de Holocaust nooit heeft plaatsgehad of het leven heeft gekost aan een veel te klein aantal joden. De muren naast de residentie van de Israëlische ambassadeur zijn volgekalkt met hakenkruisen. En een apotheek in de buurt heeft op zijn deur een bordje ‘verboden toegang’ met afbeeldingen van een hond, een hagedis en de davidster.

De vrede ging gepaard met een gigantisch Amerikaans hulpprogramma. Inmiddels hebben de Amerikanen meer dan miljard dollar in Egypte gepompt, de Egyptische strijdkrachten gemoderniseerd, en hebben de VS en West-Europa een groot deel van Egypte’s buitenlandse schulden kwijtgescholden. Maar de Egyptische media zeggen nooit ook maar één woord over die hulp, berichten daarentegen wél dagelijks over de schandelijke Amerikaanse militaire en politieke steun aan Israël. Een Egyptenaar legt na enig nadenken die merkwaardige incongruentie uit: ,,De hulp die wij krijgen is één ding, de haat die wij voelen is iets anders – die twee hebben niets met elkaar te maken.”

Hij heeft gelijk. Want de hele islamitische wereld wordt al vele decennia met een niet aflatende stroom van haatberichten overspoeld – door de overheden en hun vijanden. Nergens wordt vermeld dat het Westen de moslims van Bosnië (te laat, maar toch), de moslims van Kosovo (met succes) en de moslims van Somalië (zonder veel succes) te hulp schoot. Daarentegen zijn de berichten van de Arabische media ontelbaar over door de VS en Israël vergiftigde snoepjes, welbewust geëxporteerde aids, satansverering en homoseksualiteit, vergiftigd water en vergiftigde medicijnen, groenten en fruit.

Wie voortdurend onder zo’n douche staat, raakt ervan doordrenkt. Niet alleen in het Midden-Oosten, maar ook elders in de wereld, tot en met Rotterdam, voelen moslims zich achtergesteld en onderdrukt omdat hun dat zo wordt voorgeschoteld. Zo berichtte de correspondent van het inmiddels wereldberoemde Arabische televisiestation al-Jazeera in een reportage over een christelijk-islamitische dialoog in Rome: ,,Alle deelnemers waren het eens over het feit dat het Westen gewelddadig en onrechtvaardig optreedt tegenover de moslims” – een wat krasse vertolking van het standpunt van de roomskatholieke geestelijken aldaar.

In tegenstelling tot de lofprijzingen van Westerse journalisten over het democratische en kritische gehalte van al-Jazeera, stellen Arabische en Koerdische liberalen vast dat het

populistische tv-station (dat opereert dankzij een grote lening van de emir van het Golfstaatje Qatar, waar het is gevestigd) nimmer kritisch bericht over Qatar en – om commerciële redenen – vooral Arabische nationalisten en islamisten aan het woord laat, aangezien die de grote publiekstrekkers zijn.

Tijdens het bezoek van de paus aan Syrië werden er geschiedenisboekjes uitgedeeld aan de bezoekers. Eén daarvan had als titel ‘Een Synagoge Binnen de Kerk’ – waarin de auteur de pogingen van de joden beschreef om het Vaticaan over te nemen. Voordien al had president Bashar Assad de paus in zijn officiële begroetingsrede verteld dat de joden de Palestijnen op dezelfde wijze achtervolgen als zij Jezus hadden achtervolgd en geprobeerd hadden de profeet Mohammed te vermoorden. Na de kritiek uit het Westen over deze uitspraak, reageerde de president geërgerd: ,,Er zijn veel mensen in deze wereld die nog steeds bang zijn om zelfs maar de historische feiten te noemen.”

De stichting van de staat Israël in 1948 betekende voor lle Arabieren – zelfs voor hen die de laatste jaren naar vrede streefden – zowel diefstal van Arabisch-islamitisch gebied, als het opleggen van een vreemde, Westerse cultuur aan de Arabische en islamitische wereld. De daarop volgende nederlagen van de Arabische legers versterkten die gevoelens alleen maar.

Dat bleek na de zo smadelijk verlopen juni-oorlog van 1967. Arabische ministers en ambassadeurs overlegden eindeloos met hun Sovjet-collega’s in New York over de beslissingen die de Veiligheidsraad van de VN diende te nemen. ,,Wij noemden die oorlog een ’terugslag”’, vertelt één van de daar aanwezige Arabische ambassadeurs. ,,Keer op keer corrigeerden de Russen ons en zeiden: ‘Nee, dit was geen terugslag, jullie hebben een nederlaag geleden. Er zit niets anders op om dat te erkennen.’ Maar wij wilden er niet aan. Nee, ik zeg het verkeerd – we konden die feitelijkheid niet accepteren.”

De oktoberoorlog van 1973, die Sadat aan zijn landgenoten als een grootse overwinning van het Egyptische leger verkocht, stelde hem in staat vier jaar later het vredespad op te gaan. Want de eer van Egypte was gered en het land had dringend rust en vrede nodig. De vrede die hij sloot en waarvoor hij als verrader door de hele Arabische wereld werd uitgemaakt, werd vanaf eind jaren ’80 gevolgd door vredespogingen van koning Hoessein van Jordanië en de PLO. Die vredesgeluiden waren eveneens uit nood geboren, omdat Israël nog altijd de sterkste was en er geen Sovjet-Unie meer bestond die Arabische regimes tegen de Westerse dominantie kon beschermen. Maar ook zij gingen uit van het principe dat de nederlaag van 1967 hoe dan ook moest worden teruggedraaid.

De door de Amerikanen georganiseerde feestmuziek over de vrede verhinderde niet de gevoelens van schaamte en schande van miljoenen. Het islamisme dat begin jaren ’80 overal kwam opzetten, beloofde aan die capitulatie een einde te maken. De islamisten, die in eerste instantie alle heersers in de moslim-wereld ten val wilden brengen, werden door hun overheden te vuur en te zwaard bestreden – en verloren de strijd. Maar op één front wonnen ze gedeeltelijk: de Arabische leiders besloten hen op religieus-ideologisch gebied tegemoet te komen. Op de van staatswege gecontroleerde tv-stations kregen de meest reactionaire geestelijken het hoogste woord en in de samenleving kregen hun ideeën voorrang. Wie naar vernieuwingen in de islam zocht, werd de mond gesnoerd, moest naar het buitenland uitwijken of kon alleen in een door de politie zwaar bewaakte flat zijn ideeën aan zichzelf en het papier toevertrouwen.

De nederlaag van 1967 had nog een ander gevolg: Koning Faisal van Saoedi-Arabië en president Nasser van Egypte sloten vrede, nadat zij jarenlang oorlog in Jemen hadden gevoerd – met als uiteindelijke inzet de olierijkdommen van het Arabische Schiereiland. Nasser had in het openbaar gezworen dat hij de baardharen van Faisal stuk voor stuk zou uitrukken. Nu zaten ze daar in de Soedanese hoofdstad Khartoem tegenover elkaar en deed Faisal niet anders dan eindeloos zijn baard aaien: hij had hem nog en hij had gewonnen.

Kort daarop kondigde hij aan dat hij een Pan-Islamitisch front zou oprichten, dat net zoals het Pan-Arabisme de strijd tegen Israël zou opnemen. In Cairo, Damascus, Algiers en Bagdad lachte iedereen hartelijk om dat bespottelijke idee. Maar Allah kwam enkele jaren later Faisal te hulp: de Golf-Arabieren werden overstroomd door miljarden oliedollars, waarmee Faisal naar behoeven aan het werk kon gaan.

Geheel in de traditie van de Wahabieten (de meest letterlijke en vreugdeloze variant van de soennitische islam) besloot hij in de hele wereld moskeeën en koranscholen te stichten, die de ware leer zouden uitdragen. Veel van deze heilige instellingen voeden hun gelovige luisteraars en leerlingen met een dagelijks menu van minachting voor en haat tegen het ‘smerige Westen’, en het verlangen om in de djihad te mogen sterven en onmiddellijk het Paradijs binnen te gaan.

President Bush, premier Blair en Wim Kok kunnen per week 300 moskeeën bezoeken en uitleggen dat de nu gevoerde oorlog alleen maar tegen het terrorisme is en absoluut niet tegen de islam, het is vergeefse moeite. Ze worden door maar heel weinig moslims geloofd. Want met name in de door Saoedi-Arabië gefinancierde koranscholen en moskeeën krijgen de studenten te horen dat de VS een natie zijn van christenen en joden, wier enig doel is de islam te vernietigen.

In Pakistan, waar tussen de 7.000 en een miljoen jongens op 7.0 koranscholen zitten – bijna allen afkomstig uit armoedegezinnen, die hen niet langer konden kleden en voeden – worden de koran en de uitspraken en gewoontes van de profeet Mohammed nauwkeurig uit het hoofd geleerd, maar is discussie over de

teksten verboden. Veel van die koranscholen zijn nu gesloten om de leerlingen, die verder geen cent hebben, ertoe te bewegen richting Afghanistan te gaan en daar aan de djihad deel te nemen.

Op 24 augustus smeekte Ikrama Sabri, de door Arafat aangestelde Moefti van Jeruzalem, in zijn vrijdagpreek die door de Palestijnse radio werd uitgezonden, Allah om ‘de VS en hun aanhangers te vernietigen’.

Twee dagen na de aanslagen in Amerika publiceerde al-Risala, het weekblad van de Palestijnse radicaal-islamitische beweging Hamas, een open brief, getiteld: ‘Allah heeft onze gebeden beantwoord – het zwaard van de wraak heeft Amerika bereikt en zal steeds opnieuw toeslaan.’ En de hoofdredacteur van al-Risala, dr. Ghazi Hamad, legde uit dat ‘de straf in overeenstemming is met de misdaad’. Want ‘de VS proeven nu de bittere oogst van hetgeen zij in de harten van miljoenen hebben gezaaid’, aangezien zij ‘sinds het begin van de vorige eeuw hun macht hebben gebruikt om onderdrukte volkeren te vermoorden…’

Najah Wakim, een voormalig Libanees parlementslid van nasseristische huize zei twee weken geleden ongeveer hetzelfde tijdens een rouwdienst voor de door Israël vermoorde leider van het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina: ,,Wij moeten in onze harten haat planten tegen Amerika. Het eerste wat wij onze kinderen moeten vertellen is dat de VS onze vijanden zijn. Wij huilen niet over de slachtoffers van de aanslagen van 11 september in de VS, omdat wij zoveel over onze slachtoffers hebben gehuild dat wij geen tranen meer over hebben.”

De conclusie? Steeds meer mensen in de islamitische wereld zijn ervan overtuigd dat er wel degelijk sprake is van een ‘oorlog tussen culturen’. De Westerse wereld, waar intussen miljoenen moslims wonen, ontkent dat hartstochtelijk – al was het maar uit bittere noodzaak. Want het ergste wat een multiculturele samenleving kan overkomen, is dat zij door haat wordt verscheurd. Alleen als de predikers van die haat keihard worden aangepakt, kan het Westen zichzelf beschermen. Wie propageert om ‘de diepere oorzaken’ van de nu wereldwijde islamitische haat te onderzoeken, zou in 1939, toen Hitler Polen overviel, begrip hebben getoond voor de motieven van deze Duitse patriot.

,,Hitler roeide de joden uit omdat zij hem hadden verraden en het contract met hem hadden geschonden”, legt sjeik Mohammed al-Gamei’a uit, zonder uit te wijden om welk contract het ging. De sjeik is de vertegenwoordiger in de VS van de achtenswaardige Al Azhar-Universiteit en de imam van het Islamitische Culturele Centrum in New York. Op 4 okober legde hij op een website van Al Azhar uit dat de Amerikaanse aanvallen op Afghanistan terrorisme zijn en het einde zullen inluiden van de VS. Bovendien vertelde hij dat als de Amerikanen nu maar doorhadden dat de joden de aanslagen van 11 september hadden gepleegd, zij hetzelfde met hen zouden doen als wat Hitler had gedaan.

Der Aufbruch

Ich befahl mein Pferd aus dem Stall zu holen. Der Diener verstand mich nicht. Ich ging selbst in den Stall, sattelte mein Pferd und bestieg es. In der Ferne hörte ich eine Trompete blasen, ich fragte ihn, was das bedeutete. Er wusste nichts und hatte nichts gehört. Beim Tore hielt er mich auf und fragte: »Wohin reitet der Herr?« »Ich weiß es nicht«, sagte ich, »nur weg von hier, nur weg von hier. Immerfort weg von hier, nur so kann ich mein Ziel erreichen.« »Du kennst also dein Ziel«, fragte er. »Ja«, antwortete ich, »ich sagte es doch: ›Weg-von-hier‹ – das ist mein Ziel.« »Du hast keinen Eßvorrat mit«, sagte er. »Ich brauche keinen«, sagte ich, »die Reise ist so lang, daß ich verhungern muß, wenn ich auf dem Weg nichts bekomme. Kein Eßvorrat kann mich retten. Es ist ja zum Glück eine wahrhaft ungeheure Reise.«

Franz Kafka, Erzählungen aus dem Nachlaß (1904-1924)

[Der Aufbruch, met vertaling en kort commentaar]

Alors n’admettant plus d’autorité visible
Chacun fut de la foi, censé juge infaillible 
Et sans être approuvé par le clergé romain
 
Tout protestant fut pape, une Bible à la main.

Nicholas Boileau, Satire XII, sur l’équivoque

proeve van vertaling: 
Wanneer uitwendig gezag niet meer wordt geaccepteerd,
 
vindt elkeen zich qua geloof onfeilbaar en geleerd.
 
En zonder approbatie door de geestelijke stand
 
wordt elke protestant een paus met de bijbel in zijn hand
.

Over Scherpenheuvel een excurs in hoofdstuk 2, over hoe deze magische ‘eik’ tot een ‘Mariaburcht’ werd omgevormd. Afbeeldingen en korte historie in een aparte post.

diesseitig = op het aardse leven gericht

voor de Hollandse lezers: spijkers

Ik verzeker jullie: al wat jullie op aarde bindend verklaren zal ook in de hemel bindend zijn, en al wat jullie op aarde ontbinden zal ook in de hemel ontbonden zijn. Mattheüs 18, vers 18

En ik zeg je: jij bent Petrus, de rots waarop ik mijn kerk zal bouwen, en de poorten van het dodenrijk zullen haar niet kunnen overweldigen. 19 Ik zal je de sleutels van het koninkrijk van de hemel geven, en al wat je op aarde bindend verklaart zal ook in de hemel bindend zijn, en al wat je op aarde ontbindt zal ook in de hemel ontbonden zijn.’  Mattheus 16:18-19

‘Onze Lieve Heer op zolder’ is de negentiende eeuwse naam van de schuilkerk die de rooms-katholieken in de zeventiende eeuw inrichtten op de zolder van een groot (gecombineerde) herenhuis aan de Amsterdamse Oudezijds Voorburgwal. Van binnen een kerk, van buiten niets bijzonders te zien.

In het Nederlands: ‘En Ik zal een plaats aanduiden voor mijn volk, voor Israel, en het planten, zodat het op zijn eigen plaats kan wonen, die ze nooit meer zullen moeten te verlaten.’

Philadelphia is ook de naam van een van de zeven gemeenten in Klein-Azië, waaraan de ‘engel van de Heer; een brief zendt in het visioen van de ziener van Patmos, beter bekend als ‘de openbaring aan Johannes’, of ‘de Apocalyps’. Van de zeven steden is Philadelphia de enige waarvan enkel goede punten naar voren worden gehaald.

“When in the Course of human events, it becomes necessary for one people to dissolve the political bands which have connected them with another, and to assume among the powers of the earth, the separate and equal station to which the Laws of Nature and of Nature’s God entitle them, a decent respect to the opinions of mankind requires that they should declare the causes which impel them to the separation.”

In de negentiende eeuw was dit nog een neutrale term, misschien gevoelsmatig eerder afgeleid van sequi (volgen) dan van secare (scheiden). Een correcte vertaling lijkt me ‘stroming’.

Aux États-Unis, lorsqu’un homme politique attaque une secte, ce n’est pas une raison pour que les partisans mêmes de cette secte ne le soutiennent pas; mais s’il attaque toutes les sectes ensemble, chacun le fuit, et il reste seul. Pendant que j’étais en Amérique, un témoin se présenta aux assises du comté de Chester (État de New York) et déclara qu’il ne croyait pas à l’existence de Dieu et à l’immortalité de l’âme. Le président refusa de recevoir son serment, attendu, dit-il, que le témoin avait détruit d’avance toute la foi qu’on pouvait ajouter à ses paroles. Les journaux rapportèrent le fait sans commentaire.

“J’ai dit plus haut que je considérais les mœurs comme l’une des grandes causes générales auxquelles on peut attribuer le maintien de la république démocratique aux États-Unis. J’entends ici l’expression de mœurs dans le sens qu’attachaient les Anciens au mot mores; non seulement je l’applique aux mœurs proprement dites, qu’on pourrait appeler les habitudes du cœur, mais aux différentes notions que possèdent les hommes, aux diverses opinions qui ont cours au milieu d’eux, et à l’ensemble des idées dont se forment les habitudes de l’esprit. Je comprends donc sous ce mot tout l’état moral et intellectuel d’un peuple.”

Al de Schrift is van God ingegeven en kan dienen tot onderricht, om fouten te weerleggen, en om op te voeden tot een deugdzaam leven. Tweede brief van Paulus aan Timotheüs, hoofdstuk 3, vers 16

Eén van de header-images van het jubileumnummer van Vogue (125 jaar).
De verwijzing stond in Het Nieuwsblad van 3 april 2017

Peter Berger (1929-2017) was een invloedrijk godsdienstsocioloog. Zijn boek uit 1967 The Sacred Canopy vestigde zijn naam op dit terrein. In dit boek combineerde hij de secularisatiethese van Weber met zijn eigen visie op religies als ‘sociale constructies’. Al snel zag hij de blikvernauwing. In de jaren 1990 stelde hij dat Moderniteit leidt tot pluraliteit (als feit) op religieus terrein en dus tot de vaststelling dat men niet meer op dezelfde manier religieus kan zijn als vroeger, nl. vanzelfsprekend. Dit kan vervolgens zowel tot relativitering als tot fundamentalisering van het religieuze leiden. Secularisatie is dan een optie (Europa), maar geen dwingend gevolg.

Lees iets meer op deze post

“Pour connaître et juger une société, il faut arriver à sa substance profonde, au lien humain dont elle est faite et qui dépend des rapports juridiques sans doute, mais aussi des formes du travail, de la manière d’aimer, de vivre et de mourir.”

Merleau-Ponty, Humanisme et terreur, p. X

“Alors que tout dans la politique comme dans la connaissance montre que le règne d’une raison universelle est problématique, que la raison comme la liberté est à faire dans un monde qui n’y est pas prédestiné, ils préfèrent oublier l’expérience, laisser là la culture, et formuler solennellement comme des vérités vénérables les pauvretés qui conviennent à leur fatigue.” (Merleau-Ponty, humanisme et terreur, p. xxxvii-xxxviii) NB : Het is 1947.

“Men moet bij dit volk de tempels van hun afgoden volstrekt niet verwoesten, maar alleen de afgodsbeelden, die daarin zijn. Dan moet men wijwater gereed maken om de heiligdommen daarmee te besprengen, altaren bouwen en daarin relikwieën plaatsen. Want als deze tempels goed gebouwd zijn, moeten zij veranderd worden van cultusplaatsen der demonen tot de dienst van de ware God. Als dan het volk zelf ziet dat zijn tempels niet verwoest worden, kan het zijn dwaling van harte afleggen, de ware God erkennen en aanbidden en naar oude gewoonte samenkomen op de vertrouwde plaatsen … Want het is beslist onmogelijk, dat men voor hun grove zielen ineens alles afsnijdt, omdat immers hij, die de hoogste top wil beklimmen zich trapsgewijs, stap voor stap, maar niet met sprongen omhoogwerkt.”

(brief aan abt Melitto, opgenomen in Beda’s geschiedenis van Engeland).

Giles Képel, La Revanche de Dieu. Chrétiens, juifs et musulmans à la reconquête du monde (1991)

Meine Gesellschafft bestund auß vielerley Sort Leuten / da war ein D. Medicinae mit seinem Weib und 8. Kindern / ein Frantzos. Capitain / ein Niederteutscher Kuchenbecker / ein Apothecker / Glaßblaser / Maurer / Schmidt / Wagner / Schreiner / Küfer / Hutmacher / Schuster / Schneider / Gärtner / Bauern / Näderinnen / &c. in allem etlich und 80. Personen / ausser dem Schiffvolck. Solche nun sind nicht nur ihrem Alter (massen unsere älteste Frau 60. Jahr / das jüngste Kind aber nur 12. Wochen alt waren) und nunerwehnten Handthierung nach unterschieden / sondern auch so differenten Religionen und Wandels / daß ich die Schiff / welche sie anhero tragen / nicht unfüglich mit der Archen Noä vergleichen könte / wofern nicht mehr unreine / als reine (vernünfftige) Thier darinnen befindlich. Unter meinem Gesinde habe ich / die es mit der Römischen / mit der Lutherischen / mit der Calvinischen / mit der Widertäufferischen / und mit der Englischen Kirche halten / und nur einen Quäcker. (geciteerd bij Weaver, p. 303)

Deel 1: Religie, een genealogisch onderzoek

God is terug van (nooit) weggeweest. Daar is iedereen het over eens. Maar hoe je zijn presentie in het publieke domein nu moet duiden, is een andere zaak. Een lastige ook, omdat meer en meer mensen hun god willen dienen op een manier die andere mensen niet bevalt. In dit essay vragen ons waar dat toch vandaan komt, die ‘religieuze kwestie’, een genealogisch onderzoek naar religie dus.

https://dick.wursten.be/janleyerseffect.htm

Bij palmbomen legt men een zware steen in de kruin. Hierdoor groeien ze rechter omhoog en worden steviger. ‘Tegen de verdrukking in groeien’.

José de Acosta, Historie Naturael…
Titelpagina van de 2de druk van de Nederlandse vertaling (1624)


Olivier Roy (1949) is van de meest vooraanstaande kenners van de islam in Europa. Hij was jarenlang verbonden aan het Franse Centre National de la Recherche Scientifique. Voordien was hij adviseur van de Verenigde Naties inzake Afghanistan (1988) en in 1993-1994 werkzaam in Tadzjikistan voor de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). Zijn academische graad behaalde hij als filosoof en hij doctoreerde in de Perzische cultuur- en taalwetenschappen. Hij was onderzoeksdirecteur van het Centre National de la Recherche Scientifique in Frankrijk en is verbonden aan het European University Institute in Florence. In Frankrijk is hij een van de opinieleiders in het debat over de aanpak over het jihadisme. Hij vindt de religieuze component uiterste belangrijk om te begrijpen, maar stelt tegelijk dat ze ‘gekaapt’ wordt (via psycho-sociale mechanismen zeer verwant aan die van sektes) door de leiders van IS. Het geeft de extremisten de kans hun nihilisme te verkopen als een paradijsbelofte. Zowel ter bestrijding als ter voorkoming moet hier volgens hem met dit feit rekening worden gehouden. De in het eerste hoofdstuk genoemde Gilles Képel ziet dat heel anders.

Meer info over deze cantate vindt u hier.  Maar dit spoor hoeft u nu niet te vervolgen. In dit essay is Bach die musiceert in Weimar enkel een opstapje naar een verhaal over hoe de bevrijdingsgedachte (het ‘Exodus’ motief) de (kerk)geschiedenis van West-Europa heeft getekend.

Duits-Amerikaans theoloog (1886-1965). Volgens hem was religie de dieptedimensie van de menselijke cultuur en gaat het dus over God als mensen bezig zijn met wat hen ten diepste aanbelangt: The Ultimate Concern, The Ground of Being. Heidegger is nooit ver weg. In de drie delen van zijn Systematic theology (1951-1963; 3 dln.) zet hij  zijn theologische zijnsleer (ontologie) uiteen, waarbij hij theologie en filosofie ineenknoopt. In deel 1 brengt hij die essentiële en dus onoplosbare spanning op een drievoudige noemer: Freedom & Destiny, Dynamics & Form, Individiualisation & Participation. In die spanning moet een mens leven, het volhouden: The Human Predicament. En dat is goed, want beide polen hebben elkaar nodig. Zo wordt de mens wie hij is. Niet slecht gezien van Tillich.

Gij zijt het zout der aarde; indien nu het zout zijn kracht verliest, waarmede zal het gezouten worden? Het deugt nergens meer toe dan om weggeworpen en door de mensen vertreden te worden. Gij zijt het licht der wereld. Een stad, die op een berg ligt, kan niet verborgen blijvenOok steekt men geen lamp aan en zet haar onder de korenmaat, maar op de standaard, en zij schijnt voor allen, die in het huis zijn. Laat zo uw licht schijnen voor de mensen, opdat zij uw goede werken zien en uw Vader, die in de hemelen is, verheerlijken.
(Fragment uit de zogeheten Bergrede van Jezus. Evangelie naar Mattheüs, hoofdstuk 5, verzen 13-16)

De ware dienst aan God (godsdienst, eredienst) wordt in het Nieuwe Testament door de apostel Paulus vergeleken met ‘het ware offer’. Zo wordt dus de ware religie een ‘Gode welgevallig offer’ (Romeinen 12) en dus een ‘welriekende reuk‘ in Gods neusgaten (Efeze 5). Hier de Schriftplaatsen:

Ik vermaan u dan, broeders, met beroep op de barmhartigheden Gods, dat gij uw lichamen stelt tot een levend, heilig en Gode welgevallig offer: dit is uw redelijke eredienst. (Romeinen 12, 1). Weest dan navolgers Gods, als geliefde kinderen, en wandelt in de liefde, zoals ook Christus u heeft liefgehad en Zich voor ons heeft overgegeven als offergave en slachtoffer, Gode tot een welriekende reuk(Efeziërs 5, 1-2)

Franz Daniel Pastorius (1651-ca. 1720) werd geboren in een welgestelde familie uit Sommerhausen. Hij studeerde rechten aan de universiteit van Altdorf, Straatsburg en Jena. Hij begon een rechtspraktijk in Bad Windsheim. Na een conflict verhuisde hij naar Frankfurt am Main. In 1683 werd Pastorius de agent van een groep ondernemers uit Frankfurt (de ‘Saalhof-piëtisten’), om een stuk land in Pennsylvania te verwerven en klaar te maken voor verdere exploitatie. In opdracht van dze Frankfurter Land Compagnie reisde hij via Rotterdam naar London, nam een optie op 20.000 acres en vertrok. Eens in Philadelphia aangekomen, ontmoette hij William Penn en verwierf het grondgebied van wat ‘Germantown’ zou worden (nu een wijk in Philadelphia). Zelf hoog opgeleid (‘homo universalis’), werd hij al snel de burgervader van dit kleine settlement en zette zowel de civiele, juridische als educatieve infrastructuur op poten. Zijn brieven aan het thuisfront (Sichere Nachricht, Umständige Beschreibung) zijn bedoeld om immigranten te overtuigen, maar wijken af van het genre door hun tamelijk ‘eerlijke’ weergave van het leven aldaar. Ook de beschrijvingen van (autochthone) bevolking, landschap, cultuur, zijn nog steeds interessant. Pastorius’ naam is verder nog verbonden met de eerste petitie tegen de slavernij in 1688, gericht aan een vergadering van Quakers. Ook als dichter (Latijn) en als spreekwoordenverzamelaar (the Bee-hive) heeft hij een zekere naam.

meer in deze post, of op de Engelse wikipediapagina.

Referentie: de grondige en vernieuwende studie van John Weaver, Franz Daniel Pastorius and Transatlantic Culture: German Beginnings, Pennsylvania Conclusions (Potsdam, 2013). Zowel PDF als POD: https://www.pastorius.info/

OVERZICHT

(in dit verhaal – essay 3, the Great Migration – gaat het over de kleine strook aan de Noord-Westkust : Massachusetts):

Europese settlements in Noord-Amerika ca. 1650

INGEZOOMD:

New England settlements ca. 1640

De STEDEN waarvan sprake zijn rood-omcirkeld. Ook de namen van de autochtone bewoners staan erbij:

Salem, Boston, Providence, Plymouth

Overzichtskaart 1685 (Amsterdam, 1685, Visser-Schenk jr.) met de Nederlandse namen. Daaronder ingezoomd op Philadelphia (de eerste stad met een typisch Amerikaanse plattegrond). Grotere afbeeldingen op de aparte post: .//kaart-van-de-nieuwe-wereld-1685/

 

 

Fascinerend is in dit opzicht de beroemde Mappamundi van Pierre Desceliers (1550). Cartografisch is deze top of the notch, maar de verklarende teksten zijn nog even legendarisch als de Middeleeuwse fantasiekaarten.

wereldkaart 1550 desceliers
Mappa Mundi van Pierre Desceliers (ca. 1550)

Voor meer info deze post

Europa en Amerika zitten nog aan elkaar vast

gastaldi forlani
Wereldkaart. Venetië, Forlani 1565 (naar Gastaldi 1546)

 

Europa en Amerika zijn gescheiden

Ortelius wereldkaart
Ortelius, Antwerpen 1570

Maurice Merleau-Ponty (1908-1961).

Filosoof, in wiens denken de waarneming een fundamentele rol speelt in ons begrijpen van de wereld. Hij hoort dus bij de fenomenologische school (Husserl, Heidegger). Hij valt op doordat hij bewust het gesprek (ook kritisch) zoekt met de wetenschappen, en wel vooral met de psychologie. In een latere fase van zijn denken gaat de lichamelijkheid van de mens hierin een grote rol spelen. Volgens Merleau-Ponty is het lichaam namelijk het eerste en belangrijkste middel dat de mens heeft om de wereld te (ver)kennen. Hiermee slaat hij duidelijk een andere weg in dan de klassieke filosofische traditie, die het bewustzijn als vertrekpunt van kennis nemen. Deze nadruk op de lichamelijkheid (of breder: ‘het lichamelijk in de wereld zijn’) betekende dat Merleau-Ponty de fenomenologie eigenlijk verdiepte tot ze als het ware een indirecte ontologie werd. Zie hiervoor vooral zijn postuum gepubliceerde werken, Le Visible et l’invisible (1964) en L’Œil et l’esprit (1960).

further reading: het lemma in Stanford Encyclopedia of Philosophy