lijst met preken

Home

     

                   

 

 

Handelingen 28: Paulus' einde...

Genk, 25 11 2007

 

Paulus... en de groten der aarde. We hebben hem bezig gezien in mini-Rome, Filippi. Nooit zou het wankelen, niets ooit wijken > en daar waren de gevangen vrij..  we hebben hem gehoord voor de gouverneur van de keizer en koning Agrippa.. opnieuw gevangen, maar weer een vrij man.. Vorige week: hebben wij de bron gezocht van deze vrijheid. Paulus denkt niet in wereldse schema’s, maar beziet alles vanuit Gods vrijmakende eindeloze barmhartigheid.. En die mentaliteit maakt van christenen andere mensen.. We lezen vandaag hoe het met Paulus afloopt... maar eerst nog even een herinnering hoe het nu ook al weer eigenlijk zit met de macht in deze wereld

 

-           Schriftlezing: Psalm 2

-           gezang 303: 1, 2

-           Handelingen 28..

Paulus op transport.. schipbreuk... Malta...     v. 11-14

 

[opnieuw: historische info uit Paulus en de Koningen, van dr. J van Eck, (h 16 en 17)]

 

Wanneer in de antieke literatuur een verwelkoming van een hoog geplaatst persoon beschreven wordt, dan gebeurt dat altijd volgens een vast patroon, een soort ceremonie, met de volgende onderdelen, onmisbaar:

 

-         uittocht van bevolking, hooggeplaatsten voorop (chroniqueurs overdrijven: de stad liep leeg.

-         De plaatselijke notabelen zitten in de eerste groep.

-         ontmoeting ver buiten de stad. Daarna blijven ze bij de hoge gast...

-         herhaling groepsgewijs tot de stad bereikt was.

-         dankoffer voor goede aankomst

 

Te Rome had men in het jaar 69 na Christus zo keizer Vespasianus ingehaald. De Joods-romeinse gechiedschrijver Flavius Josephus doet hiervan uitgebreid verslag in zijn boek over de Joodse oorlogen (boek VII, 68-72).

Hoe groter de afstand, des te groter de eer die de verwelkomde ten deel valt. Daarom dat in beschrijvingen van zo'n verwelkoming ook altijd de plaatsnamen nauwkeurig worden genoemd. Natuurlijk was zo'n verwelkoming een verplicht ritueel, geheel geënsceneerd, en vaak niet van huichelarij gespeend.

 

De paar zinnen waarin Lukas in Handelingen 28 de aankomst van Paulus te Rome beschrijft, bevatten alle vaste elementen van een dergelijke officiële begroeting. Men komt in twee verschillende groepen Paulus tegemoet om hem welkom te heten. De plaatsnamen worden nadrukkelijk genoemd. Je zou kunnen zeggen, dat Lukas dus de 'blijde intrede' van de apostel Paulus in Rome beschrijft. Ik geeft u een iets andere vertaling:

 

            Alsvolgt gingen wij naar Rome:

            v.15  De broeders, die van onze aangelegenheden gehoord hadden, kwamen ons helemaal daarvandaan ter verwelkoming tegemoet tot Forum Appii en Tres Tabernae. Toen Paulus hen zag, dankte hij God en greep moed.

 

Dan vervolgt Lukas met Paulus intrede en vestiging te Rome...

 

Deze op zich wat onopvallende zinnen, waar je gemakkelijk overheen leest, krijgen zo een eigenaardige kleur. Paulus krijgt van de gemeente van Rome een 'verwelkoming' zoals alleen de allerhoogst geplaatsten dezer wereld te beurt valt. De afstand die de gemeente bereid is af te leggen, is ook niet gering. De eerste groep gaat Paulus tegemoet helemaal tot Forum Appii, dat is 43 mijl, zo'n 60 kilometer buiten de stad. De tweede groep wacht Paulus op in Tres Tabernae, 33 mijl, zo'n 45 kilometer buiten de stad.

 

Een koninklijke ontvangst dus...

 

-           SCHRIFTLEZING tot einde van boek Handelingen.

-           lied: gezang 303: 3, 4

-           preek

 

Na de vorige preken over het boek Handelingen,

hebt u al wel begrepen dat een beetje gevoel voor humor geen kwaad kan als je Lukas’s werkstuk leest. Vooral de onderhuidse variant daarvan: de ironie. De ironie zegt dingen met een knipoog.

            dat verhaal over de aardbeving van het onschokbare in mini-Rome, Philippi,

de manier waarop Paulus in zijn verdedigingsrede plots koning Agrippa tot getuige neemt en eindigt met een souverein grapje... Ik zou wel wensen dat gij alleen waart zoals ik, behalve deze boeien dan..

De ingewijde verstaat het en begint te glimlachen.

Door dit soort humor, te gebruiken als hij bloedserieuze zaken beschrijft, want laten we wel wezen, het gaat wel over leven en dood, gevangenschap en opsluiting... En de actoren zijn wel de wereldse gezagsdragers die daarover beschikken.... relativeert hij tegelijk al “dat gedoe”. Tegelijk wordt de kleinheid van de groten ahw tussen de regels genoteerd.

De Joodse humor, niet voor niets juist meesterlijk in dit soort humor des-ondanks, zoals Jan Nijs zaliger, dat placht te noemen.

 

Hier is dat dus ook weer zo:

De apostel Paulus is natuurlijk helemaal geen hoge gast in Rome, geen notabele, waar de stad voor uitloopt, neen hij is een gevangene, als een geboeide komt hij te Rome aan.

Zijn escorte ? soldaten, die hem moeten bewaken !

 

Maar het evangelie keert de werkelijkheid om als het moet. Een geboeide is een vrij man, een gevangene is heer en meester; t Is een kwestie van perspectief.

Had een zekere Jezus van Nazareth niet ooit, armen zalig geprezen, zachtmoedigen het aardrijk laten beërven.. En had dezelfde Lukas niet het meisje Maria allerlei revoultionaire zinnen in de mond gelegd: eenvoudigen verhoogd, machtigen van hun troon gestoten...

Ziet u Lukas glimlachen als hij nu deze passage opschrijft. Een gevangen joodse rabbi wordt met koninklijke eer onthaald...

 

Ook de twee begroetingsplaatsen zijn opmerkelijk plaatsen. Forum Appii was een, zoals de naam als zegt een marktplaats. De beroemde dichter Horatius klaagt over de miserabele toestanden aldaar. Hij foetert, dat ze vergeven is van dronken zeelieden en kwaadaardige kroegbazen. En de naam van de tweede pleisterplaats spreekt voor zich: tres tabernae: drie taveernen...

 

Waarom niet ... > In de belichting van het evangelie worden deze lage plaatsen uitverkoren om Paulus een koninklijke begroeting te laten toekomen. Waar men normaliter komt om bier en wijn te drinken is plots een oase waar te drinken valt van het water des levens om niet, waar je God kunt danken en moed kunt scheppen, omdat in de begroeting van mensen de hemel je begroet.

 

Gemeente, ik meen, dat deze ironie niet maar een toevalligheid is (karaktertrek van Lukas) , maar iets onthult van de enorme kracht van het evangelie van Christus.

Het laat ons zien hoe de vrijheid der kinderen Gods door geen wereldse macht kan worden geknot, hoe de Heer der wereld komt waar Hij wezen wil, wat de heren der wereld ook verzinnen om hem tegen te houden.

De kwaadaardigheid der machthebbers, kan de gang van het Woord niet stuiten.

God (psalm 2), die in de hemel zetelt.... lacht, als hij het gewoel en getier van de volkeren aanschouwt. En die spottende lach straalt ook over dit tafereel... Wat zich hoog acht, maar is niets... het kieze maar beter snel eieren voor z’n geld. Voor ie het weet, wordt hij ledig heengezonden...

 

Achter de humor staat dus een belijdenis... aangaande God en zijn uitverkoren Zoon, die koning van de omgekeerde wereld, waar ondergang opstanding en dood leven betekent..

De belijdenis, die de apostel Paulus ooit in een brief aan diezelfde gemeente van Rome, die hij toen nog nooit ontmoet had, onder woorden heeft gebracht (Rom 8):

31  Wat zullen wij dan van deze dingen zeggen? Als God voor ons is, wie zal tegen ons zijn? (...) 35  Wie zal ons scheiden van de liefde van Christus? Verdrukking of benauwdheid of vervolging of honger, of naaktheid, of gevaar, of het zwaard? (...) in dit alles zijn wij meer dan overwinnaars door Hem, die ons heeft liefgehad. 38  Want ik ben verzekerd, dat noch dood noch leven, noch engelen noch machten, noch heden noch toekomst, noch krachten, 39  noch hoogte noch diepte, noch enig ander schepsel ons zal kunnen scheiden van de liefde Gods, welke is in Christus Jezus, onze Here.

 

De zekerheid van dit geloof in de Heer, Jezus Christus, is zo sterk bij Paulus en bij de gemeente van Rome, dat zij de apostel Paulus die als een gevangene van de keizer naar Rome wordt opgestuurd om zijn proces te voltooien, dat zij deze – werelds gezien – verliezer ontvangen als een held, dat zij deze – werelds gezien – mislukkeling verwelkomen als was hij de keizer zelf.

 

En ook in de rest van dit laatste hoofdstuk blijft diezelfde sfeer, dat rotsvaste vertrouwen, dat het Koninkrijk Gods reeds -zij het onzichtbaar - midden onder ons is (Lk 9:60) aanwezig en dat niets en niemand dat meer ongedaan kan maken.

 

Nog één détail: Paulus krijgt toestemming om een huurwoning te betrekken, in afwachting van dat zijn zaak in hoger beroep bij de keizer voor zal komen en, zo vertelt Lukas (vers 30), in zijn woning ontvangt hij allen die naar hem toekomen.

Het woord, dat Lukas hier kiest voor 'ontvangen' is de plechtige variant van het gewone woord. Dat roept dus de gedachte op aan een officiële ontvangst, een 'audiëntie' a.h.w.: Paulus, de gevangene, houdt in de keizerlijke stad Rome, audiëntie voor al diegenen die hem willen spreken.

 

En zo geschiedt het, dat het evangelie verkondigd wordt, beginnende van Jeruzalem tot aan de einden der aarden. Paulus is in het zenuwcentrum van het toenmalige wereldrijk aangekomen.

En nog een laatste keer onderstreept Lukas het paradoxale van de situatie (vers 31):

Paulus predikt het Koninkrijk Gods en geeft onderricht in de dingen, die betrekking hebben op de Here Jezus Christus... met alle vrijmoedigheid, zonder enige belemmering. In de grondtekst staat die dubbele bijwoordelijke bepaling echt helemaal aan het eind.....

 

De laatste twee woorden van het boek ‘Handelingen der apostelen’ zijn dus: vrijmoedig, onbelemmerd. Noch Israël en zijn leiders, noch de volkeren en hun koningen, al was het de keizer zelf, zijn in staat gebleken de voortgang van het Woord te verhinderen. Ze hebben hun best gedaan. (=> Psalm 2) Heel Handelingen getuigt ervan, maar de goddelijke voorzienigheid heeft ook het 'kwade streven' van zijn tegenstanders omgebogen tot een middel om het evangelie de wereld in te krijgen.

De naam Rome heeft nu meer met de Kerk van Christus dan met de keizers van toen te maken. Dat is de ironie in deze geschiedenis.

 

Dan is, zeer abrupt, Handelingen afgelopen. Historisch gezien verdwijnt Paulus in de nevelen van de geschiedenis. Misschien is hij omgekomen tijdens de vervolgingen die in 64 na Christus plaats hebben gehad onder keizer Nero, de keizer die historische gezien degene was op wie Paulus zich had beroepen. Nero: u weetwel: Hij beschuldigde de Joden en de christenen ervan, dat zij Rome in brand zouden hebben gestoken, wat leidde tot de eerste georganiseerde pogrom tegen christenen. De Joden hadden er al vaker mee te maken gehad.

 

Lukas, die zijn boek ongeveer een 10-tal jaar na de laatst vermelde feiten heeft geschreven, moet geweten hebben hoe het Paulus is afgelopen. Dat betekent dat hij de dood van Paulus bewust heeft weggelaten.

Ook zijn lezers zullen het wel geweten hebben. Zoiets vergeet je niet.

Waarom dan dat niet opgeschreven?

 

Literair procédé: Nu heeft het boek Handelingen der apostelen een 'open einde'. En een open einde betekent voor de lezer een appèl. een blijvend appèl op de lezer toen, maar ook de lezer van nu om zelf het boek een vervolg te geven en zo af te maken.

Immers de profetie is nog niet vervuld: het woord van de Messias van Israel zou vanuit Israel vertrekken... en dan gaan tot de einden der aarde..

 

Lukas heeft de weg van dat woord beschreven, de weg die God zelf heeft gebaand d.m.v. zijn dienstknechten... doorheen de weerbarstige wereld van het Romeinse rijk. Alle acteurs hebben hun rol vervuld, de een anders dan de ander, maar allemaal dienstbaar aan dat Woord. (VDM) Lukas 'schrijft ze ook één voor één weg uit zijn verhaal, als ze uitgewerkt zijn.

Zo is in hoofdstuk 8 de evangelist Philippus na zijn gesprek met de kamerling uit Ethiopië uit diens en ons gezichtsveld verdwenen. Ook Petrus is na hoofdstuk 15 spoorloos. En nu verdwijnt aan het eind van Handelingen Paulus uit het gezichtsveld.

 

Het is als met een shot aan het einde van een film. We zien Paulus aan het werk, doende datgene wat hij al die jaren gedaan heeft, verkondigende het Koninschap van God en onderwijs gevend in de dingen met betrekking tot Jezus... En dat plaatje moet ons op het netvlies gebrand staan... Niet dat van een martelaar, op wiens graf je een kerk moet gaan bouwen neen, iedere gelovige is een levende... ook als hij gestorven is.. En dit is er een die het evangelie verkondigde.. vrijuit, onbelemmerd...

 

Een open einde nodigt ons uit, roept ons op, om zelf het verhaal verder te vetellen, om zelf het vervolg te schrijven in onze dagen...:

vrijuit, vrijmoedig onbelemmerd, ookal word je a.h.w. van alle zijden ingesnoerd, want dit woord is niet te temmen.

Amen.

 

 

-           aanvangslied: psalm 62, 1

-           stil gebed

-           votum & groet

-           psalm 62: 2

-           ....                   

-           genade: psalm 62: 4 en 5

 Mt 6: 19vv : Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde: mot en roest vreten ze weg en dieven breken in om ze te stelen. Verzamel schatten in de hemel, daar vreten mot noch roest ze weg, daar breken geen dieven in om ze te stelen. Waar je schat is, daar zal ook je hart zijn. ... Niemand kan twee heren dienen: hij zal de eerste haten en de tweede liefhebben, of hij zal juist toegewijd zijn aan de ene en de andere verachten. Jullie kunnen niet God dienen én de mammon.

-           lied: psalm 62: 6 en 7

 

WOORDDIENST

 

-           lied: gezang 303:5

-           geloofsbelijdenis

-           Klein gloria

-           gebeden

-           slotlied: gezang 293

-           heenzending en zegen

-           "amen.." (gezang 456:3)

 

 

 

 

 

lijst met preken