De Hovenier

Home | Mary Magdalene (eng) | De Hovenier | Magdalena in beeld | La Madeleine

Een schitterende vergissing: Hortulanus est

Johannes 20:15... Maria ziet Jezus en denkt dat hij de hovenier is...

Illa exístimans quia hortulánus esset...

Maria, menende dat het de hovenier was.

Marie, croyant qu'elle avait affaire au jardinier...

 

Dit is zo'n schitterende vergissing van Maria, dat er een epifanisch moment in zit. In de monoloog van Maria heb ik daarop gezinspeeld, vanuit het perspectief van Maria. U zult dat wel begrepen hebben. Komt nog bij, dat ik de traditie van de schilderkunst hier aan mijn zijde heb. Hieronder ziet u driemaal een afbeelding van de scène in de hof: Steeds wordt de Opgestane Heer afgebeeld met een stuk tuingereedschap.

 
Ferdinand Bol: De opgestane Heer verschijnt aan Maria Magdalena

 

Zou je van de eerste nog kunnen zeggen, dat het een 'primitieve middeleeuwse' afbeelding is (anonymus, XVe eeuw, deel van een triptiek, uit de abdij van St. Riquier), hoewel dat een belediging is van de middeleeuwers (die waren qua symboliek in de kunst alles behalve primitief), dan van de tweede toch zeker niet: dat is een ets van Ferdinand Bol (ca. 1638, vroeger aan Rembrandt toegeschreven), leerling van Rembrandt. Rembrandt schilderde inderdaad een soortgelijke hovenier, zie hier. En de derde is een illustratie uit een degelijke katholieke Bijbel (tenminste het onderschrift is in het Latijn), ook 17e eeuw?

 

Uitzonderingen ? Nee, ik citeer een kunst-encyclopedie: Het gaat over de symboliek van de hof, de tuin, het paradijs… De kloostertuin en de middeleeuwse 'besloten hof' hortus conclusus zijn al aan bod geweest... Dan volgt: "Quant au Christ, c'est sous l'aspect d'un jardinier qu'il apparaît aux yeux de Madeleine éplorée. A partir de là, s'épanouit le culte de "l'hortulanus" et on assimile l'église à un jardin, un nouvel Eden au centre duquel est la croix."

 

Een hele traditie dus van Jezus als Hortulanus, Jardinier, gardiner, Gärtner, hovenier.

Kijk eens naar Fra Angelico, de fresco's in de cellen van het klooster San Marco  te Florence: achter de aureool is nog duidelijk een stuk tuingereedschap zichtbaar: een hak 

 

Hij mag dan 'engelachtig' schilderen, hij was een geschoolde theoloog en wist wat hij deel. Een Domicaan zelfs, een predikheer, recht in de leer.

 

Ook hij heeft ‘de fout’ laten staan. Net als voor Rembrandt was voor hem Maria's vergissing ten diepste geen vergissing, maar een openbaring van een andere stand van zaken...

 

Jezus als Hovenier...

De de tuin rond het graf op de Paasmorgen, de hof van Jozef van Arimatea..  is de hof van Eden ...  Ziet u het niet ? Kijk dan through the looking glass...

 

Wie wandelt daar in die hof... alsof hij er thuis is... Adam natuurlijk, de nieuwe Mens.

 

De engel die met een brandend zwaard de ingang van het Paradijs moest bewaken...., ach..die is al lang weg, of beter: die heeft zich op de steen gezet voor het graf en verwelkomt de nieuwe tijd...

En als Maria, met haar ogen verblind door het lijden van de tegenwoordige tijd, Jezus ziet en het maar niet zien wil… dan roept hij haar in het aanzijn door haar te noemen bij haar naam: Maria...

En als Maria dit hoort, dan wordt zij herschapen en stapt als Alice through the looking glass en wandelt Wonderland binnen, samen met haar Heer.

 

Morning has broken, like the first morning

Blackbird has spoken, like the first day.

Hortulanus est. Hoc est verum !

 

© Dick Wursten (5 mei 2007)

 

P.S. lees ook nog het gedicht van Ida Gerhardt: "De Hovenier". 

P.S.2: een artikel in opbouw: de tuin (de hof) en de tuinman (hovenier) in de oudkerkelijke exegese.

P.S.3: In schilderijen en andere afbeeldingen is er een plotse opbloei van zeer realistische hoveniers in de late Middeleeuwen. Dit wordt gewoonlijk verklaard door (gelinkt aan) de passie-pasen spelen, die in die tijd populair werden en waar de verrezen Heer er logischerwijs uitziet als een tuinman in deze scène.


Angelo di Cosimo (Il BRONZINO), ca. 1560, Florence (nu in Louvre)

//culture.gouv.fr/Wave/image/joconde/0002/m503604_97de23549_p.jpg

 

 

Jacob Cornelisz Van Oostsanen (1507 - Gemäldegalerie Alte Meister, Kassel)

Jacob van Oostsanen: Noli me tangere

 

 

Titiaan (ca 1511 - National Gallery, Londen)

 

Titiaan: Noli me tangere

 

 

 

 

Home | Mary Magdalene (eng) | De Hovenier | Magdalena in beeld | La Madeleine