Slotgedicht van Sontagsevangelia, Herman, 1660

Aan het eind van deze indrukwekkende verzameling bijbelliederen (voor elke evangelielezing van elke zondag van het kerkelijk jaar een lied, en daarbij ook nog wat extra's voor speciale gelegenheden), richt 'de oude cantor' (zoals Niclas Herman zich noemt) tot de kinderen. Eerst drukt hij de huisvaders op het hart om toch vooral 'de Musica' te gebruiken bij de opvoeding van de kinderen. Het zal fijn, nuttig en opbouwend tegelijk zijn. En dan richt hij zich dus tot de kinderen zelf. Lees het, en je snapt dat deze schoolmeester de jongens die hem toevertrouwd werden meer dan 30 jaar lang, echt heeft liefgehad en... begrepen. Empathie die ook woorden gevonden heeft. Kinderlijk, maar niet kinderachtig.

Jr aller liebsten Kinderlein, Das Gsangbüchlein soll ewer sein.... Lieve kinderen, die zangboekje is voor jullie...

Hier de originele pagina's. Daaronder de transcriptie met vertaling.

 

Transcriptie (Nicolaus Herman, 1561)	Nederlandse vertaling
Beschlus zu den Christlichen Haussvetern Ein Christlicher Haussuater soll Allein das nicht bedencken wol, Wie er vermåg mit Gott vnd ehrn Sein liebes Weib vnd kinder ernehrn, Das er in schaff das teglich Brot Vnd was erheischt des leibes not, Denn solchs thut auch der Füd vnd Heid, Die Jhesum Christ verleugnen beid. Eim Vater noch viel mehr geburt, Der ein Christlichen Namen fürt Vnd dem Gott hat sein kinder geben, Das sie mit jm solln ewig leben. Drumb lests ein Christ nit bleibn darbey, Das kuch vnd kellr versorget sey, Sondern das ist sein höchster vleis, Wie er sein kinder unterweis, Das sie recht lernen kennen Gott Vnd han fur augen sein Gebott. Dran spart er gar kein vleis vnd müh, Lert vnd vermant sie spat vnd frå, Vnd sonderlich am feiertag, Do er die zeit baß haben mag. Müssen sie jm sein zeigen an, Was sie die woch gelernet han, Lest sie den Cathechismus sagen, Wie er gestellet ist in fragen. Des gleich, was sie gemercket han Aus der predigt, das hört er an, Vnd singt darauff ein lobgesang Christo, dem HErrn, zu preis vnd danck, Vnd bringt also den Sontag zu. Das ist die rechte seier vnd ruh. Also hielt man den Sabbat recht, Wenn man die zeit dermas zubrecht.	Slotwoord aan de christelijke huisvaders Een christelijke huisvader moet zich er niet uitsluitend om bekommeren hoe hij, met Gods hulp en met eer, zijn geliefde vrouw en kinderen onderhoudt, dat hij hun het dagelijks brood verschaft en alles wat het lichaam nodig heeft; want dat doen ook joden en heidenen, die Jezus Christus beiden verloochenen. Van een vader die de christelijke naam draagt, en aan wie God zijn kinderen heeft toevertrouwd, opdat zij met Hem eeuwig zouden leven, wordt veel meer geëist. Daarom mag een christen het daar niet bij laten dat keuken en kelder voorzien zijn, maar dit moet zijn hoogste ijver zijn: dat hij zijn kinderen zo onderwijst dat zij God werkelijk leren kennen en zijn geboden steeds voor ogen houden. Daarop spaart hij geen moeite noch inspanning; hij onderwijst en vermaant hen vroeg en laat, en vooral op de feestdag, wanneer hij daar beter de tijd voor heeft. Dan moeten zij hem laten zien wat zij die week geleerd hebben; hij laat hen de catechismus opzeggen, zoals die in vragen is opgesteld. Eveneens wat zij uit de preek hebben onthouden, dat hoort hij aan; daarna zingt hij een lofzang tot eer en dank van Christus, de Heer, en zo brengt hij de zondag door. Dat is de ware viering en rust. Zo wordt de sabbat recht gehouden, wanneer men de tijd aldus besteedt.
Wo nu solche Hausveter sind, (Der man doch leider wenig sindt), Die jr Kinder mit singn vnd lern Auffzichn, dem HErrn Christ zu ehrn. Den hab ich diese Gseng gedicht Vnd vffs einfeltigst zugericht, Inn welchen kurtz begriffen ist Die Lehr vnd thaten Jhesu Christ, Wie nach der leng sie bschrieben sein In Euangelisten gar fein.	Waar nu zulke huisvaders zijn — helaas zijn het er maar weinig — die hun kinderen met zingen en leren opvoeden tot eer van de Heer Christus, voor hen heb ik deze gezangen gedicht en zo eenvoudig mogelijk ingericht, waarin in het kort is samengevat de leer en de daden van Jezus Christus, zoals zij uitvoerig en fraai zijn beschreven door de evangelisten.
Das ichs aber hab gsanges weis Gestelt, das ist geschehn mit vleis. Denn Musica, die hat die krafft, Ein sonder gnad vnd eigenschafft, Das alls, was drein gefasset ist, Wird ehe gemerkt, denn was man list. Vnd was man sagn vnd predign hört. Die Musica am besten lert Behalten vnd on sonder müh Leichtlich erinnert spat vnd frů.	Dat ik dit in zangvorm heb gegoten, is met opzet gebeurd. Want muziek heeft de kracht, een bijzondere genade en eigenschap, dat alles wat erin vervat is eerder wordt onthouden dan wat men leest. Ook beter dan wat men zegt of predikend hoort. Muziek leert het beste vasthouden en zonder bijzondere moeite gemakkelijk herinneren, vroeg en laat.
Diese mein arbeit vnd geticht Jr Haussveter verachtet nicht Vnd brauchts mit ewren kinderlein. Den wirds ein gut anleitung sein, Damit sie bald von jugend an Ein lust zu dem wort Gottes han.	Veracht daarom dit werk en dit gedicht niet, jullie huisvaders, maar gebruik het met jullie kleine kinderen. Het zal hun een goede leidraad zijn, zodat zij al van jongs af aan lust krijgen in het woord van God.
Spür ich, das euch mein müh vnd vleis Werd dienen, bin ich gleicher weis Bedacht, noch an den tag zugeben. (Do mir Gott fristen wird mein leben) Viel herrlicher vnd schöner gschicht. Die schon zum teil sein zugericht, Von Mose, Joseph vnd Helia, Von Simson, Dauid vnd Josia, Von Noe vnd von der Sindflut, Der schweren straff vnd scharffen rut, Vnd andern grossen heiligen. Desgleich inn Euangelien Noch manch vnd schön Historien ist, Die man am Feiertag nicht list Vnd sind den kindern vnbekandt Die sind zum teil schon für der hand. Vff dis mal nembt mit mir vergut, Wie ein Christ mit dem andern thut, Vnd helfft mir Christum ruffen an, Das er helff dem alten Herman. AMEN.	Merk ik dat mijn moeite en ijver jullie van nut zijn, dan ben ik eveneens voornemens soortgelijke nog uit te geven, (als God mij tijd van leven geeft), veel heerlijker en mooiere geschiedenissen. die deels al gereed zijn: van Mozes, Jozef en Elia, van Simson, David en Josia, van Noach en de zondvloed, van de zware straf en de strenge roede, en van andere grote heiligen. Eveneens zijn er in de evangelies nog vele mooie verhalen die men op feestdagen niet leest en die de kinderen onbekend zijn. Die zijn deels al voorhanden. Neem dit voor nu met mij in dank aan, zoals de ene christen dat met de andere doet, en help mij Christus aan te roepen, dat Hij de oude Herman moge helpen. Amen.
Beschlus zu den Kindern Jr aller liebsten Kinderlein, Das Gsangbüchlein soll ewer sein. Es ist fein alber vnd sein schlecht, Drumb ist es für euch kinder recht. Alt vnd glert leut bedürffens nicht, Vnd die zuuor sind wohl bericht. Gott wil durch der Seuglingen mund Gepreisset werden alle stund. Drumb, o jr Christen kinderlein, Durch euch will Gott gelobet sein, So gwent euch nu met allem vleis, Das jr Gott singt lob, ehr vnd preis, Vnd hebt bald in der jugent an. Was ich euch darzu dienen kan, Das wil ich thun bis in mein Grab Vnd weil ich gehn kan an eim stab. Ob ich gleich weinig breng daruon, Vnd kinder arbeit geeft kinder lohn, So wirds doch alles machen gleich, Christus, mein HErr, im himelreich. Dem sagt allzeit lob, ehr vnd preis, Niclas Herman, der alte greis. Laus Deo	Slotwoord aan de kinderen Gij, allerliefste kinderen, dit liedboekje is voor jullie. Het is heel eenvoudig en heel sober, Daarom is het voor jullie kinderen juist. Oude en geleerde lieden hebben het niet nodig, En zij die reeds goed onderricht zijn. God wil door de mond der zuigelingen Geprezen worden te allen tijde. Daarom, o gij christenkinderen, Door jullie wil God geprezen zijn, Dus wordt het gewoon om met alle vlijt, God te zingen lof, eer en prijs, En begin er al jong mee. In zoverre ik jullie van dienst kan zijn, Dan wil dat doen tot in mijn graf en zolang ik nog met een stok kan gaan. Hoewel ik er maar weinig van terecht breng, En kinderwerk kinderloon geeft, Zo zal het alles vereffenen Christus, mijn Heer, in het hemelrijk. Zeg Hem altijd lof, eer en prijs, Niclas Herman, de oude grijsaard. Laus Deo