Noël Nouvelet
Een frans kerstlied met partiële vertaling
historie
Dit is één van die vroege Franse kerstliederen, Noels, die het Kerstverhaal in zijn volledigheid vertelt op een vrolijke en tegelijk mysterieuze manier. Het mystieke karakter van de beelden is spijtig genoeg later vaak aangepast aan de meer 'verlichte' smaak, waardoor het een tamelijk banaal kerstliedje werd, maar nog altijd leuk om te zingen, fris. Het oorspronkelijke Noel Nouvelet werd gezongen op Driekoningen (zie het laatste couplet, waar sprake is van de 12de dag - Twelfth Night) en was één van de populairste kerstliederen in de zestiende eeuw. François Villon koesterde een handgeschreven kopie en Rabelais (Pantagruel) laat Panurge zijn ideale vrouw beschrijven onder verwijzing naar een vers van het lied.
Terzijde: nouvelet betekent in het Frans zowel; “nieuw” als “nieuwtje”.
kerkelijke lotgevallen
De Anglicaanse geestelijke J.M.C. Crum kwam samen met Martin Shaw halfweg de 20ste eeuw op het vreemde idee om een Paaslied op deze melodie te publiceren (Now the green blade riseth from the buried grain..., NEH, 115), wat via een Duitse bewerking (Jürgen Henkys EG 98) uiteindelijk resulteerde in een Nederlands lied van Sytze de Vries (ZG5, lied 49): “Graan dat in de aarde, in het graf neerdaalt”. (Dit lied is geselecteerd voor de bundel Tussentijds, nr. 155). De melodie werd in Protestants Nederland echter in één klap heel bekend omdat het Adventsprojectlied van Kind en Zondag in 2002 van deze melodie was voorzien. Een tekst van Joke Ribbers met een loodzware gang (“In het droevig duister staat een winterboom”) voorzag de projectplaatjes van passende praatjes, maar was totaal onaangepast aan en niet passend bij de melodie, soit:
- Hieronder een deel van de originele Franse tekst met vertaling.
- Daaronder een, qua tekst, afgeplatte Franse versie met een gedeeltelijke (zingbare) Nederlandse vertaling.
- Een quasi volledige tekst (12 dagen, 12 coupletten) vindt u onderaan de pagina, afkomstig uit Julien Tiersot, mélodies populaires des provinces de France vol.10. De tekst is weer anders... zoals past bij volksliederen binnen een levende muziekcultuur.
- Ik heb ook een vlotte begeleiding van het internet geplukt en wat aangepast. Die is hier als PDF te downloaden
Hier een sympathieke Franse versie door Delphine Gallay (van mij mag het nog wat luchtiger, vrolijker en rapper, maar goed...):
Originele tekst met vertaling
|
Noël nouvelet ! Noël chantons icy |
Een nieuw kerstlied, komt Laten we zingen, |
|
Quand m'esveilly et j'eus asses dormy, |
Toen ik uit mijn slaap ontwaakte, |
|
Quand je le vis, mon coeur fut resjouy |
Mijn hart sprong op van vreugde toen |
|
L'estoile vint qui le jour esclaircy, |
De ster verscheen die de dag verlichtte, |
|
L'un portait l'or, et l'autre myrrhe aussi, |
De eerste droeg goud, de tweede mirre |
|
Et l'autre jour je songeais en mon lict |
En de volgende dag droomde ik op mijn bed |
|
En douze jours fut Noël accomply; |
Twaalf dagen horen bij de Kerst. |
Zingbare versie
|
Noel nouvelet, Noel chantons ici, |
’t is weer Kerst geworden, in ’t Frans ‘Noël’ |
|
L'ange disait : pasteurs partez d'ici! |
Herders in de velden hoorden plots een stem |
|
En Bethleem, etant tous reunis, |
In de stal gekomen, knielden zij éénpaar |
|
Bientot, les Rois, par l'etoile eclaircis, |
Spoedig kwamen wijzen aan in Bethlehem |
|
L'un portait l'or; l'autre l'encens béni; |
Goud en mirre was er, wierook zonder prijs, |
Franse tekst
Bron: chants-populaires-francais.com.
(bron van de bron: Julien Tiersot, Mélodies populaires des
provinces de France (1887 en volgende), 10de aflevering, p. 54.)
1 Noël nouvelet, Noël chantons ici.
Dévotes gens, crions à Dieu merci.
Chantons Noël, pour le Roi nouvelet
Noël nouvelet, Noël chantons ici.
2 Quand je m'éveillai et eus assez dormi.
J'ouvris les yeux, vis un arbre fleuri
Dont il sortait un bouton merveilli.
Noël nouvelet…
3 Quand je le vis, mon cœur fut réjoui,
Car grand beauté resplendissait en lui,
Comme au soleil qui luit au matinet.
4 D'un oiselet après le chant ouïs,
Qui aux pasteurs disait : Partez d'ici !
En Bethléem trouverez l'angelet,
5 En Bethléem, Marie et Joseph vis.
L'âne et le boeuf, l'Enfant couché au lit ;
La crèche était au lieu d'un bercelet.
6 L'étoile y vis, qui la nuit éclaircit,
Qui, d'Orient d'où elle avait sorti
En Bethléem les trois Rois amenait.
7 L'un portant l'or, l'autre la myrrhe
aussi,
L'autre l'encens qu'il faisait bon sentir ;
Du Paradis semblait le jardinet.
8 Quarante jours la nourrice attendit,
Entre les bras de Siméon le mit,
Deux tourterelles dedans un panneret.
9 Un prêtre vint dont je fus ébahi,
Qui les paroles lentement entendit,
Puis les musa dans un petit livret.
10 Et ci me dit : « Mon frère crois ceci :
Si tu y crois, au ciel sera ravi.
Si tu n'y crois, va d'enfer au gibet. »
11 Quand Siméon le vit, fit un haut cri :
« Voici mon Dieu, mon Sauveur Jésus-Christ ;
Voici celui qui gloire au peuple met ! »
12 En douze jours Noël fut accompli ;
En douze vers sera mon chant fini ;
En chacun jour j'en ai fait un couplet.
Noël Nouvelet / Christmas comes again – edited and arranged by Julien Tiersot
De originele franse uitgave van deze compositie is de bron van de 12 coupletten. Dit is een afdruk uit een Engelse bloemlezing: Sixty folksongs of France by Julien Tiersot (1915).