Aanvullend liedboek

Voor wie eens wat anders wil zingen in kerk, school of huis.

Na het verschijnen van Liedboek 2013 gevoelde ik [Dick Wursten] de onweerstaanbare drang om van het Oude Liedboek (1973) nog te redden wat er te redden viel. Een aantal liederen die LB2013 niet waardig waren bevonden, vond ik namelijk wel waardevol. Sommigen zelfs onmisbaar. Ik heb ze hier verzameld samen met andere liederen - vaak uit de schat van de Kerk der eeuwen - die ik voor vergetelheid wil bewaren. Een subjectieve collectie, om uit te putten als het gewone liedboek uitgeput is en/of u in ademnood raakt. Verder: Bent u musicus: koop dan (als u het nog niet hebt) het koraalboek: Liedboek voor de kerken. 491 gezangen. Koor- en orgeluitgave: een kerkmuzikale schatkamer vol uitstekende zettingen, tegenwoordig voor een paar euro tweedehands te koop.

Tenslotte: Veel geschrapte, vaak 19de eeuwse liederen overleven op youtube en/of Nederland zingt. Die hoef ik niet te redden, gesteld dat ik dat al zou willen. Ter harte gaan mij de verweesd achtergeblevenen, en de vondelingen. Die geef ik hier een plek.

Het alfabetisch overzicht geeft u een idee om welke liederen het gaat.

De link geeft u de kans om te zien of het echt iets is.

A B C D G H I J K L M N O T U V W Z

Beginregel	Toelichting	Liedboek / bron
A
Al ruisen alle wouden	Jan Luyken is een excellente bevindelijke lieddichter. Gewoon zingen, en de melodie 'will drive the message home' aan het eind van elk couplet. Het is het gemoed dat geraakt wordt, niet het verstand.	LB1973, gez. 433
Alle volken, looft de Here	19de eeuwse tekst van J.P. Heye, via de Protestantenbond geliefd: Natuur en God, maar met meer 'tale kanaäns' (ps. 42) dan je denkt. Hier met de melodie uit NH bundel van 1938 (gezang 150)	LB1973, gez. 464 melodie uit Bundel 1938
Als Godes Zoon, de heerser over al J. Revius	Het slaaplied van Jacob Revius, op de melodie uit Valerius' Gedencklanck (De Engelse Farwel - o slaep, o soete slaep). De beeldspraak die ook van Bach bekend is over de 'slaap' als 'des Todes Bruder'	LB1973, gez. 276
B
Blijf bij ons Heer, nu 't avond is [Ach bleib bei ons (Stegmann)]	melodie: Mag ich Unglück nicht widerstahn Misschien niet voor de gemeentezang, maar als de cantorij eens iets wil zingen tijdens een vesper... vierstemmige zettingen ook meegegeven. Zorgvuldig uitgewerkte metaforen, heel fraaie melodie.	Ach, bleib bei uns cantorij
C
Christus mijn Heer, op u alleen [Allein zu dir, Herr Jesu Christ]	Deze klassieker is misschien niet voor gemeentezang, maar kan door een goede zanger of cantorij prima in beurtzang gezongen worden met bijv. het orgel. Zettingen te over, rijke inhoud en een voorname melodie.	LB1973, gez. 407 Allein zu dir cantorij
Christus uit God geboren [Herr Christ, der einig Gotts Sohn] Elisabeth Cruciger, 1524	Duits-Nederlands Sterke vrouwelijke bijdrage aan Luthers eerste gezangboek, Enchiridion (1524)	LB1973, gez. 158 LB2013, nr. 517 webpagina met achtergrond. Naar het origineel teruggebogen tekst
D
Daar is uit 's werelds duistere wolken Nicolaas Beets (19de E)	originele tekst bij de melodie van Bastiaans (19de E). NB: 19de Eeuw, dat betekent: statig zingen ook al zijn het kwartnoten.	LB1973, gez. 26 originele tekst van LB2013 (nr. 482 gebruikt enkel de eerste zin).
De haan kraait dat de dag begint (Aurelius Prudentius, fl. 400)	De oudkerkelijke hymne 'ad gallicantus' van Prudentius, nr. 1 in zijn Cathemerinon (12 gedichten geordend naar de tijd van de dag of de liturgische tijd van het jaar). Prudentius werd in deze liederen 'den Romeinen een Romein'...	LB1973, gez. 371 met achtergrond, diverse vertalingen. [metrum 8-8-8-8] kies gerust een andere melodie (bijv. gez. 373)
De Heer is mijn herder (Engelse melodie) [The Lord's my shepherd]	Geliefde melodie 'Crimond' is opgenomen in LB2013 (23c), maar daar met een lelijke tekst. Hier een vierstemmige zetting met de oude tekst.	LB2013, nr. 23c alternatieve tekst
De Heer richt op zijn berg	Willem Vogel herenigd met Willem Barnard	LB1973, gez. 27 LB2013, nr. 762
De Heiland bij de hemelvaart, die teder afscheid nam, zei dat er weldra hier op aard' een trooster kwam...	Harriet Auber (1773-1862): zeer geliefd Engels hemelvaartslied. Vertaling JWSN.	Hemelvaartslied Een plaats ontzegd
De koningsvanen gaan vooraan	Vertaling (Schulte Nordtholt) met toelichting op de oude kruishymne van Venantius Fortunatus: Vexilla regis prodeunt... Over het kruis en de boom des levens.	LB1973, gez. 185 alternatieve tekst voor LB 2013, nr. 572 met duiding
De mond der aarde spreekt (met oorspronkelijke melodie van Wim ter Burg)	Een paaslied dat de hof van Eden met de tuin der opstanding verbindt. Eigenlijk een gedicht. Hier met de oorspronkelijke melodie (1958).	LB1973, gez. 198 oorspronkelijke melodie
De nacht, de moeder van de rust Jacob Revius	Dit calvinistisch meesterstuk, poëtische bewerking van de klassieke avondhymne, mag niet ontbreken in een Nederlands gezanboek (Revius laat de biddende slaper rusten 'in Uw genade grondeloos').	LB1973, gez. 386 nachtgebed Revius 4-stemmige zetting
De trouw en goedheid van de Heer	Door het schrappen van de coupletten 2-4 is dit biddende lied betekenisloos geworden. Het reliëf is weg. Vandaar de volledige versie.	LB1973, gez. 375 aanvulling met de weggelaten coupletten LB2013, nr. 207
De wereld is gewonnen door woord en geest	Een Pinksterlied met een omstreden (slot van het) derde couplet. Lelijk zeggen velen. Een lieddichter van het kaliber van J.W. Schulte Nordholt echter...	LB1973, gez. 251
Die in de dood gebonden lag [Christ lag in Todesbanden]	Als je dit Paaslied van Luther zingt krijg je de oud-kerkelijke sequens Victimae Paschali laudes er zomaar bij: niet simpel, de tekst is complex, gelaagd, maar dus rijk aan betekenis.	LB1973, gez. 206 alternatief voor LB2013, nr. 618 met uitgebreide toelichting
Dies Irae	Niet om gezellig samen te zingen, maar toch goed om als tekst paraat te hebben. Vertaling van Justus de Harduyn en link naar achtergrondinformatie met diverse vertalingen	LB1973, gez. 278
Door uwe donkre sluier heen	Prachtig lied uit de 'moderne richting' van Johannes Helder. Met referentie naar 'de draad van Ariadne' en nog meer moois. De censuur die het Liedboek 1973 op de 'Griekse gedachten' uitoefende (schrappen van een couplet, herformulering) ongedaan gemaakt.	LB1973, gez. 472
G
Gethsemane die nacht moest eenmaal komen	De melodie van Herzliebster Jesu. Mooie meditatieve tekst van E.L. Smelik. Met verwijzing naar Pascal (zie hiervoor O liefde die verborgen zijt)	LB1973, gez. 180
Gij die der sterren schepper zijt [Conditor alme siderum]	Adventshymne uit de 7de eeuw. Bekend ook onder z'n latere vorm: 'Creator alme siderum'. Tevens standaardrepertoire in Luther's kerk. Klinkt door in vele latere hymnen. NL - J.W. Schulte Nordholt / ENG - J.M. Neale.	LB1973, gez. 226 met achtergrondinfo
Gij zijt mijn goed, mijn overvloed	Mooi lied van Tom Naastepad, past - mede door de melodie - ook prima in de passietijd.	LB1973, gez. 366
God als een vogel uit uw hand	Vrije tekst van Bep Hagen: beeldrijk, mooie inventie. Slechts geringe poëtische kracht, toch verre te verkiezen boven veel hedendaags gerijmel.	Contrafacten (1988) ook voor de cantorij
God die het al geschapen heeft [Aeterne rerum conditor - Ambrosius]	avondhymne Vertaling J.W. Schulte Nordholt	LB1973, gez. 370 met achtergrondinfo
God enkel licht	Lied van Chr. Fr. D. Schubart, (1739) een Sturm und Drang dichter, die echter ook politiek z'n mond niet hield…	LB1973, gez. 449
H
Halleluja, eeuwig dank en ere	Nostalgie, ik geef het toe..	LB1973, gez. 257
Heer, zie ons aarzelend staan	Een tekst voor een volwassendoop (Muus Jacobse). Zeldzaam in het Liedboek, èn inhoudelijk goed. Mooie melodie ook…	LB1973, gez. 409
Heerlijk verschenen is de dag	Het Paaslied van Nicolaus Herman, met originele melodie (met kleine vreugdevolle versieringen)	LB1973, gez. 200 achtergrond en zetting
Het brood dat Gij ons geven [Het brood dat Gij ons geven wilt - J. Zijlstra]	Vrije tekst bij Psalm 15, gemaakt voor een zetting van H. Schütz. Dit lied werd in LB2013 opgenomen met een andere melodie (niet van Schütz). Hier is de tekst zoals de melodie oorspronkelijk is geschreven (H. Schütz) bundel Contrafacten uit 1988.	Contrafacten (1988) LB2013, nr 389, maar met oorsponkelijke melodie Avondmaal cantorij
Het pure witte licht van Gods aanwezigheid	Eenvoudig diepzinnig Paaslied van Marijke de Bruijne. Het verplaatst je naar de hof van Jozef van Arimathea, die de hof van Eden wordt.	Uit 'Tussentijds' lied 171
Het volk dat woont in Galilea	Drie delen van een lang gedicht (kontakion) van Romanos de Melode (6de E). Liedboek 2013 (nr. 248) heeft alleen deel 2 en 3. Hier deel 1 erbij. Vert. J.W. Schulte Nordholt	LB1973, gez. 482 LB2013, nr. 248 met achtergrond
Hoe kan 't dat God vergeten zou [Hoe kan 't dat God vergeten zou - J.W. Schulte Nordholt]	Een bewerking van Psalm 77, voor een Schütz-zetting. Geschikt voor cantorij of een goede solist. Het is een bewerking van een lied uit 1930 uit een Franse liedbundel, die weer teruggaat op een 17de eeuwse Engelse psalm. Dat maakt dit lied tot een Europees lied uit 4 eeuwen. Opmerking: in couplet 2 zult u in het eerste stuk van de herhaling (regel 4) vier lettergrepen tekort komen. Mijn voorstel: dat couplet reciteren en de rest zingen.	Contrafacten (1988) naar Psalm 77 cantorij
I
Ik wil mij gaan vertroosten	In LB2013 staat een tekst van Jaap Zijlstra met dezelfde beginregel, echter veel te braaf...	LB1973, gez. 174
Ik wil u loven levenslang	Ad den Besten: vrije tekst geïnspireerd door psalm 145. Beetje gedateerd qua taal, maar de melodie/zetting doet je dat snel vergeten. Luisterlied dus.	Contrafacten (1988) cantorij
Ik zeg het allen dat Hij leeft Novalis in het Liedboek (met de Duitse tekst ernaast)	Een lied dat zeker nog in de gezangenbundel staat (en het is prachtig!), maar waarvan bijna niemand zich realiseert dat het eigenlijk aan Ad den Besten te danken is, dat we het nog zingen. Hij heeft het namelijk dit vroeg-romantisch Paaslied (over 'Weltverjüngungs-Fest' bij Novalis) al vertalend "christlich gebessert".	LB1973, gez. 218
In de ongerepte morgen	Wonno Bleij uit Tussentijds .. Mooi dooplied, maar slappe melodie (ook van Wonno Bleij). Waarom niet zingen op Love Divine van John Stainer...
J
Jeruzalem, gij schone stad [Jerusalem du hochgebaute Stadt]	Zeer statig Duits lied, op een melodie die Bach verwerkt heeft in zijn cantate 119. Vertaling Ad den Besten (1973).	LB1973, gez. 265 met veel achtergrondinfo
Jesu dulcis memoria	zie: O Jezus, uw gedachtenis
Jezus Christus, onze Heiland [die weerstond de oude vijand]	Luthers bewerking van een Tsjechisch avondmaalslied, toegeschreven aan Johannes Hus. NB: niet te verwarren met het Paaslied van Luther dat dezelfde aanvangswoorden heeft (Liedboek, gezang 204) (vertaling AdB)	een plaats ontzegd Avondmaalslied pseudo-Johannes Hus
Jezus is ons licht en ons leven	Een sololied, dat is duidelijk, maar dankzij mej. van Woensel Kooy ( oude en nieuwe zangen ) heeft menige gemeente zich toch gewaagd aan deze Bach!	LB1973, gez 222
Jezus mijn verblijden [Jesu meine Freude]	Prachtlied. NB: goed afspreken welke versie van de melodie u gaat gebruiken...(kerktoonsoort of)	LB1973, gez. 428
K
Kinderen van eenzelfde vader...	2de couplet van "Zingt een nieuw lied voor God den Here.." [geschrapt in LB2013]. Hier de complete tekst (met meervouds-t)
Komt kinderen, niet dralen Komt laat ons voortgaan kinderen (vs 8)	LB2013 heeft gesnoeid in de coupletten. Met ongelukkige hand (bijv. het prachtige couplet 5 is gesneuveld). Vandaar deze restauratie.	LB1973, gez. 441
L
Laat m'in u blijven, groeien, bloeien	J.J.L. ten Kate's persoonlijke lied bij de gelijkenis van de wijnstok en de ranken. Met ontbrekende coupletten en vergelijking.	LB1973, gez. 78
Leer mij o heer uw lijden recht betrachten [Herzliebster Jesu]	Meditatief lied, klassieker in de lijdenstijd op dè melodie van het Passielied tout court. Het Duitse origineel - zelf al een 18de eeuwse 'update' van het 17de eeuwse origineel, blijkt ook coupletten te bevatten die verrassend bij-de-tijd zijn --- alleen zijn die coupletten nu juist niet vertaald...	LB1973, gez. 177
Licht dat zoet en stralend zijt [Lux jucunda, lux insignis - Adam van St. Victor]	Een meesterstuk uit de Middeleeuwen, hier vertaald door J.W. Schulte Nordholt. Liedboek 2013 (nr. 294) heeft een minder geslaagde vertaling.	LB1973, gez. 488 Latijn/NL
Looft God gij christnen, maakt hem groot	volledige versie (8 strofen) van dit 'kerstlied voor de kinderen van Joachimstal". Met achtergrondinformatie over Niclas Herman, de muzikant-dichter en het onstaan.	LB1973, gez. 147 D/NL
M
Midden in het leven [media in vita]	Luthers poging om een Latijnse antifoon als lied te zingen. Meer geschikt voor gemeentezang dan menigeen denkt, met name door het refrein 'Heilige Sterke God..',	LB1973, gez. 272
N
Noem d'overtreding, Heer die Gij begaan hebt [Herzliebster Jesu, was hast du verbrochen]	De tekst van dit Passielied is gedateerd, zeker, maar dat zijn wij straks ook. Je belijdt je geloof in eenheid met de kerk "van alle tijden en alle plaatsen..." In dit lied beginnen de gedachten bij Augustinus, komen via de abdij van Fécamp en Lutherse meditatieboeken bij Heermann/Crüger en Bach terecht. Ze doorademen de Mattheüspassie. Jacqueline van der Waals heeft gepoogd ze ook in het Nederlands over te zetten.	LB1973, gez. 181 met achtergrondinfo en koorzetting
O
O eeuwge vader sterk in macht [Eternal father]	Eternal Father, Strong to Save is een een lied uit 1860, dat zeelieden en 'marines' bijzonder nauw aan het hart ligt.... for those in peril on the sea	LB1973, gez. 467
O God die de gedachten Bredero	Dit lied stond al in de bundel van 1938. Het is een selectie uit en bij tijden sterke bewerking van een van de 'aandachtige liederen' van G. A. Bredero op melodie van psalm 130.	LB1973, gez. 419
O grote God, o goede Heer	Op de melodie van het Onze Vader, schreef J. Revius een lied dat past bij de bekendste parabels. Meditatieve sfeer. Oud Nederlands, maar wel sommige sterke coupletten	LB1973, gez. 50 parabel-lied meditatief origineel:
O Heer die onze vader zijt	Met de melodie (rest of Elton) uit LB1973 LB2013 heeft melodie (Repton) uit NEH.	LB1973, gez. 463 LB2013, nr. 836 Melodie: Rest of Elton
O hoe brandend van verlangen [ad perennis]	Middeleeuws lied over het uitzicht van het geloof , toegeschreven aan Pietro Damiani , ook opgenomen in het zeer invloedrijke Meditationes Divi Augustini	LB1973, gez. 277
O Hoogte en diepte looft nu God Newman	Als gezang 177 stond dit lied al in de Hervormde Bundel 1938 -vertaald door J.J. Thomson. Barnard borduurt dankbaar voort op deze voorzet.	LB1973, gez. 461
O Jezus, uw gedachtenis [Jesu dulcis memoria]	Een selectie uit de 50 coupletten van Bernard van Clairvaux (12de eeuw) over de naam van Jezus, met de melodie uit de Evangelische Liedbundel. Het is geen gemeentezang, maar het gaat om het poëtisch-mystieke, geïntoneerde lied.	LB1973, gez. 408 cantorij
O kom, o kom Immanuel	Antifonen van het ‘Magnificat in de vespers van de week voor Kerstmis, Guillaume van der Graft (ps. Willem Barnard): Verzamelde liederen, nr. 191. melodie: ‘O kom, o kom Immanuel’ (Thomas Helmore, 1854). Barnards' eerste versie was een vertaling van het Engelse lied van J.M. Neale NB: hier opgenomen omdat LB2013 Barnards herziene versie van dit lied heeft verhaspeld.	LB1973, gez. 125 met info en alternatieven
O leid mijn blindheid bij de hand	prachtig avondmaalslied uit de Engelse traditie. Als u het niet voor de tekst zingt, doe het dan voor de melodie.	LB1973, gez. 356 cantorij Avondmaal
O Levensbron, onuitputtelijk [Ad perennis vitae fontem]	Middedeeuwse (12de E) hymne over de hemelse stad Jeruzalem. Vertaling P. Rümke (LB1973). De oorspronkelijke tekst is rijker aan metaforen.	LB1973, gez. 277
O Liefde die verborgen zijt [O Liebe, die du bist verborgen]	Zeer krachtig, meditatief geïntoneerde lied voor de lijdenstijd. Geen prekerig 19de eeuws lied, maar een bezonnen 17de eeuws lied. niet van Benjamin Schmolck, maar van Adam Tribbechov (1641-1687).	LB1973, gez. 189 webpagina
O, morgen van verblijden	Alternatieve tekst (Ad den Besten) voor de versie in het liedboek 2013 (Sytze de Vries), nr. 623. De Vries is brontekstgetrouwer, maar Den Besten heeft ook wel iets...	LB1973, gez. 214
O onze Vader goede Heer (Onze Vader van Luther)	Ja, dat moet gewoon in het Liedboek staan, deze catechetische parafrase, ijzersterk.	LB1973, gez. 48
O verbreker aller banden	Sterke tekst, krachtige taal (eerder uitzonderlijk voor kerkliederen tegenwoordig). Prachtige melodie uit Freylinghausen's Gesangbuch. Een gedreven lied, waarin de vrijheid wordt gezocht, hartstochtelijk. Blijven zingen	LB1973, gez. 435
O vrolijk levenslicht [Phoos hilaron]	Phoos Hilaron (3de eeuws, grieks, avondlied), vertaald door Willem Barnard. melodie: Lofzang van Simeon (nunc dimittis)	oud grieks avondlied
O zalig, heilig Bethlehem	Zo schoon, de tekst èn de melodie. En echt een Kerstlied van bij ons. Talloze sfeervolle zettingen, en variaties (blokfluit!).	LB1973, gez. 131 Kerstlied
Op u, mijn heiland, blijf ik hopen	een romantisch misverstand: 19de eeuwse tekst op een 17de eeuwse melodie.	LB1973, gez. 118 Achtergrond
T
Toen eenmaal God terneder kwam	John Keble (1792-1866), hoogleraar letterkunde in Oxford, schreef een cyclus gedichten voor het kerkelijk jaar. Dit is zijn bijdrage voor Pinksteren.	LB1973, gez. 243
U
U heb ik hartelijk lief [Herzlich lieb hab ich dich o Herr]	M. Schalling (16e E). Vertaling J.W. Schulte Nordholt. Liedboek 2013 heeft slechts een klein fragment. Het origineel is een heel leven in één lied. Het is de ideale (grote) gemeentezang: een lied met zettingen van Bach en Gese, met de mooiste 16de eeuwse melodie die er is.	LB1973, gez. 410 LB2013, nr. 892 U roep ik aan prachtig lied, in het Duits cantorij: zetting van Calvisius/Gesius
V
Van U zijn alle dingen	Aandoenlijk lied van Jan de Liefde, z'n tijd ver vooruit. Met de oorspronkelijke melodie uit 1849 (van Jan de Liefde uit de bundel Zangstukje voor scholen en huisgezinnen). Drie-stemmig te zingen met/door kinderen.	LB1973, gez. 465
Vergeef o Heer dat duizendvoud	Een eerlijk oecumenisch lied, dat niet alleen naar anderen wijst.	LB1973, gez. 307
Verheugt u christenen, tesaam	Luthers tweede lied (1524). Een lied voor een 'marktzanger' om het goede nieuws den volke kond te doen...	LB1973, gez. 402
W
Waar zou ik zonder u geweest zijn?	Het eerste geestelijke lied van Novalis, in de originele vertaling van Jan Wit (wezenlijke ander eerste couplet).	LB1973, gez. 454
Wees gegroet Gij eersteling der dagen	Een Paashymne uit de 7e-8e eeuw die via Luthers 'Christ lag in Todesbanden' is overgeleverd. Vertaling: J.W. Schulte Nordholt.	LB1973, gez. 221 met achtergrondinfo
Wie maar de goede God laat zorgen	Niet zo gemakkelijk te vertalen klassieker	LB1973, gez. 429 LB2013, nr. 905 meerdere tekstversies
Wie zich hovaardig heffen	Mooi lied op dito wijs [Von Gott will ich nicht lassen]	LB1973, gez. 107 alternatieve melodie
Z
Zingt een nieuw lied voor God de Here	In Liedboek 2013 heeft men het 2de couplet geschrapt. Hier de originele complete tekst (met 4de couplet en meervoud-t)	LB1973, gez. 320 LB2013, nr. 646
Zoals een bloem zijn kelk sluit [J. Zijlstra, vrije tekst]	Zijlstra's tekst bij Psalm 119. Geschreven voor de melodie van Psalm 119 ('die in de hemel vleugels kregen').	LB2013, lied 220 melodie van Psalm 119

Naast het Liedboek 1973:
- Contrafacten. een keuze uit de psalm-zettingen van Heinrich Schütz, met nieuwe Nederlandse teksten van... ed. Ad den Besten, Jan van Biezen (Stichting Centrum voor de Kerkzang, Den Haag, 1988)
- Een plaats ontzegd... 64 liederen...